مینیمالیسم به رغم شهرت در فضای هنری یا چیدمان منزل و مد و پوشاک؛ در حوزه اندیشه و تفکر چندان که شایسته است مورد توجه و مطالعه قرار نگرفته. این جرعه کوشش مختصری است در وسعت مباحث قابل طرح در این قلمرو. توضیح داده‌ام که چرا ترجمه «گزیده‌گرایی» را بهترین ترجمه برای مینیمالیسم می‌دانم.

در جرعه سابق نگاه شوپنهاور به جناب سقراط را عرض کردم. آنچه در جرعه بیست و هفتم پادکست می موضوع صحبت ماست، متکی به نقل قول جمله‌ای است از سقراط و به همین بهانه نگاهی انتقادی به داوری شوپنهاور نسبت به سقراط هم عرض کردم.

جرعه بیست و هفتم را می‌توان پیش‌درآمدی بر بحث مینیمالیسم دانست و در چند دقیقه ضرورت و مبانی آن به اختصار اشاره شده است. [restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!
‘ subscription= ‘1,2’ ]

متن کامل جرعه‌ی بیست و هفتم

پادکست مِی جستارک‌های شفاهی با طعم حکمت زندگی‌ست که جرعه جرعه مهمان من حسام ایپکچی هستید.

اهل مِی سلام. به بیست و هفتمین جرعه از هم‌پیاله‌گی خود رسیدیم و همچنان در حکمت زندگی می‌اندیشیم. تو جرعه‌ی سابق صحبت‌مون رسیده بود به بحث جناب سقراط. اونجا من نقد شوپنهاور نسبت به سقراط رو خدمت شما عرض کردم، شوپنهاور نظرش بر اینه که اگر کسی می‌خواد بیاندیشه و اندیشه‌ی مدوّنی داشته باشه باید اونو کتابت کنه. پس از اونجایی که سقراط اثر فلسفی مدوّنی نداره و قلمی در باب تفکر روی کاغذ نذاشته که بگه منظومه‌ی تفکر من اینه، با معیارهای شوپنهاور از یک فیلسوف تراز فاصله داره، برخلاف افلاطون که مورد تمجید شوپنهاوره. نظر شوپنهاور رو من در جرعه‌ی قبل عرض کردم در این جرعه می‌خوایم صحبت‌مون رو با یک تفکر انتقادی پیرامون نظر شوپنهاور یعنی قسمت پایانی جرعه‌ی قبل آغاز کنیم.

وقتی می‌گیم تفکر انتقادی، منظورمون چیه؟ به زبان ساده و تعبیری که من می‌فهمم، من به تفکر انتقادی می‌گم مهارت شک کردن. شاید این تعبیر خیلی ملموس و رایج نباشه ولی به فهم من شک خودش مهارته و ما باید توانمند باشیم برای تردید کردن والا فک می‌کنیم داریم شک می‌کنیم ولی به واقع بهانه تراشی می‌کنیم مثل داوری که بهش یک متن علمی رو دادن به جای اینکه بیاد در محتوا تأمل و تردید بکنه سطر رو بشماره به فونت و حاشیه گیر بده، این یعنی بهانه‌تراشی اما شک اصولی متدولوژیکه یعنی با شناختن روش ارزیابی می‌آد توی موضوع وارد می‌شه و تردید می‌کنه حالا با این مقدمه اگر بخوایم به فرمایش آقای شوپنهاور تردید بکنیم راهمون چیه؟ بریم سراغ نحوه و متد ارزیابی شوپنهاور. بگیم که حضرت استاد شما اومدی گفتی که شاخص فیلسوف بودن یا فیلسوفانه اندیشیدن اینه که اندیشه رو به شکل کتبی و مدوّن ارائه کنیم حرفت هم به جاست می‌گی وقتی تو اندیشه‌تو مکتوب نکردی دیگرانی که دارن گمانه‌زنی‌شون و برداشت‌شون از تو رو توصیف می‌کنند در واقع شارح فهم خودشون هستند نه بیانگر حقیقت تفکر سقراط. حالا اگه ما متد رو عوض کنیم چی؟ عوض کنیم یعنی چیکار کنیم؟ بیایید اینطوری فکر کنیم که ما در مورد چه کسی داریم صحبت می‌کنیم؟ در مورد کسی به نام سقراط که قریب به ۵ قرن قبل از میلاد مسیح زندگی می‌کرده و در دوره‌ی خودش در یونان باستان که البته یونان باستان به نسبت کشورها و سرزمین‌هایی که در اون عصر بودن دیار فرهیختگان بوده. همین که در یک جامعه‌ای دغدغه‌ی گفتگو هست، دغدغه‌ی منطق است، زندگی هست، معنا هست این یعنی اینکه ما با یک طایفه‌ی وحشی روبرو نیستیم اما در همین جمع سقراط بیش از معدل فهم جامعه‌ی خودش بوده در فهم عرفی هم هضم نشده اینجوری نبوده که بگیم یک عرفی دور اونو گرفته و اونو جویده و او هم یکی شده مثل من. آدم اهل زندگی بوده، اهل جنگ و سرباز غیوری بوده وقتی هم که تشکیل زندگی زناشویی می‌ده اونم یه رزمی بوده برای خودش چون می‌خوره به پست یک زن کج‌خلقی که خلقِ بدِ او در تاریخ ثبت شده او با این همسر هم مدارا کرده، مناظره‌هایی که از سقراط کتابت شده نشون می‌ده که فرد خاضع و اهل ادبی بوده از آگاهی خودش برای تحقیر دیگران استفاده نمی‌کرده روزی هم که علمای جاهل و قُضّات درباری اونو گرفتار و محاکمه می‌کنن در محکمه به انصاف صحبت می‌کنه و حتی وقتی که محکوم به مرگ می‌شه مرگ گریز نیست؛ چنین کسی با این گونه زیستنش چنان بودن رو معنا کرده که حضّاری تماشاچی‌‌های اهل فکری که بودن اونو تماشا می‌کردن و نحوه زندگی او را می‌دیدن از روی زیستن او کتابت کردن و شده فلسفه. خوب دقت کنید به نظر شما کدام فیلسوف‌تره؟ کسی که جزوه نوشته و توی دانشگاه لکچر گفته و درس داده، یا کسی که چنان زیسته که از روی زیستن او درس‌ها برداشتند و کتابت کردند اگر شاخص این باشه که اونی که بیشتر کتاب و جزوه نوشته فیلسوف‌تره، بسیار خوب جناب شوپنهاور شما درست می‌گید کسی مثل جناب کانت که شده فیلسوف تراز و مورد اتکا برای شما قطعاً فیلسوف‌تر از سقراطه اما اگر نحوه‌ی زیستن یک فرد و حکیمانه بودن او برای ما معیار باشه خب در این شاخص سقراط بسیار برای ما محترم‌تر از فیلسوفی‌ست که کل قیامش این بوده که عصرها سرساعت ثابتی می‌رفته قدم می‌زده. این صرفاً یک نگاه انتقادی به فرمایش جناب شوپنهاور برای اینکه مقدمه بشه بپردازیم به جمله‌ای که از سقراط نقل شده در کتاب در باب حکمت زندگی.

من برای خودم این جور تعبیر می‌کنم و می‌گم: تفکر مثل پیمودن پله است، رفتن از نردبان به بالاست، هر پله‌ای رو باید پا بگذاری و ازش عبور کنی که به افق بعدی برسی؛ چنین تعبیر می‌کنم بهش می‌گم که نقض دمادم خویشتن  و امیدوارم که این نقض همواره‌ی خود برای شما هم لذت بخش باشه. تجربشو داریم توی جرعه‌‌های می می‌بینیم مثلاً جرعه ۲۵ راجب عقل سرشته زنانه دارد می‌گیم  شوپنهاور اینطور می‌گه بعد چند هفته می‌گذره فکر می‌کنیم می‌بینیم نه چیزهایی بود نمی‌دونستیم نقض می‌کنیم. تو جرعه‌ی ۲۶ می‌گیم که سقراط در نگاه شوپنهاور این‌طوره و شوپنهاور راست می‌گه باز چند هفته تامل می‌کنیم و می‌بینیم که قابل تردیده، لااقل می‌شود طور دیگری هم دید. به همین خاطر من مدام این جمله رو تکرار می‌کنم می‌گم این به فهم من است تا به امروز حالا تا فردا ممکنه چیزهای دیگری بفهمیم. حالا این ذکر خیری که از سقراط کردیم به چه بهانه بود؟ به خاطر اینکه جمله‌ای رو شوپنهاور از او نقل می‌کنه که برمی‌گرده به تجربه‌ی زیسته‌ی سقراط. سقراط روزی از روزها در دیار خودش قدم می‌زده میرسه به بازار و می‌بینه مردم مشغول شاپینگ درمانی‌اند، رفتند چیز می‌خرند و وقتی مردم را می‌بینه که در هول‌وولای خرید کردن چیزها هستند یه جمله می‌گه این جمله ماندگار می‌شه. این جمله رو شوپنهاور در کتاب در باب حکمت زندگی آورده که شما تو ترجمه‌ی فارسیش می‌تونید تو صفحه‌ی ۲۵ پاراگراف چهارم بخونید. جمله چنینه:  سقراط می‌گه که چه بسیار است چیزهایی که من به آن نیاز ندارم. من به چه چیزی نیاز دارم؟ تو به چه چیزی نیاز داری؟ اصلاً این نیاز رو با چه شاخصی تعریف می‌کنیم؟ چطور می‌فهمیم این اندازه نیاز، نیاز درستی‌ست؟ اضافه خواهی نیست، کم خواهی هم نیست. اگر این نیاز رو نتونیم تعریف کنیم فقر رو هم نمی‌تونیم تعریف کنیم چون فقر نیافتن نیازه. اگر ما مفروض‌مون این باشه که نیاز همه‌ی انسان ها ثابته اونوقت بدون تعریف نیاز می‌تونیم بریم سراغ فقر، اما واقعاً این روش دقیق و عمیقی برای بحث نیست هرکسی نیافتن نیاز خودش رو می‌گه فقر. به عنوان مثال این سوال قابل طرحه: کسی که یه خونه‌ی مجلل و لوکس داره ثروتمند‌‌‌‌‌تره یا کسی که به خونه‌ی مجلل و لوکس اصلاً نیاز نداره؟ اونی که یه دونه ماشین آخرین مدل و  گران قیمت داره ثروتمندتره یا اون کسی که در زندگی به چنین ماشینی نیاز نداره ثروتمند‌تره؟ ممکنه من الان یه ماشین داشته باشم قیمتش یک میلیارد باشه و آرزوی ماشین ۴ میلیاردی داشته باشم اینجا من فقیرم یا ثروتمند؟ ممکنه یک آدمی با یه ماشین ۲۰۰ میلیون تومانی هم باهاش کامله و نیازی به بیشتر نداره این آدمی که ماشین ارزون تری داره غنی‌تر از اون آدمیه که ماشین گرون‌تر رو داره چرا؟ چون نیازشو کوچیک کرده. اگه نیاز رو جزء معادله‌مون نیاریم استنتاج‌های غیردقیق می‌کنیم و می‌گیم فقر است که احمق می‌کند، این استنتاج دقیقی نیست، این کار رو فقر نمی‌کنه نیاز می‌کنه. فقر مفهوم نسبیه یعنی اون کسی که داراست و توانمنده ولی ولع و حرص بیشتری داره اونم می‌تونه احمق بشه چون کاسه‌ی نیاز بزرگه. اینجاست که سقراط می‌گه به جای اینکه بیای ابزار جمع کنی چیز در زندگی جمع کنی حدود نیازت را بازتعریف بکن. خب رسیدم به کلمه‌ی ابزار، می‌خوام با یک مثال اهمیت ابزار رو در زندگی بگم؛ ابزار باید معرف قصد و نحوه‌ی بودن صاحب ابزار باشه. یعنی چی؟ الان شما یه کیفو باز می‌کنی می‌بینی توش چند قلم قیچیه شونه و برس‌های مختلف هست می‌تونی تشخیص بدی این کیف یک آرایشگره، یک کیفی باز می‌کنی می‌بینی توش مثلاً شیشه‌ی شیر خشکه قوطی شیرخشکه دوتا پوشکه می‌گی این کیف یک مادره، یا یه کیف دیگه‌ای رو باز می‌کنی می‌بینی توش پیچ گوشتیه چسب چوبه اره هست سنباده هست از این تشخیص می‌دی این کیف از آن یک نجاره. همینجوری کیف‌های مختلف رو تجسم کنید کیف امداد کیف پزشک کوله‌ی یک کوهنورد و….

می‌بینید ابزار داره تعریف می‌کنه برای ما که این کیست و حالا با این فرض بیایم اون چیزهایی که ما تو زندگی دور خودمون جمع کردیم رو مرور کنیم

چقدر از اون چیزهایی که ما دور خودمون جمع کردیم با هدف ما متناسبه؟ یعنی کسی فقط وسایل ما رو نگاه کنه به این می‌رسه که من کیستم چه جوابی می‌ده براش؟ این کیف کدام انسانه؟ این ابزار کدام آدمه؟ اصلاً می‌تونه جوابی به این سوال بده یا سردرگم می‌شه؟ ما آدمهای متفاوتی هستیم ولی یک عالمه ابزارهای ثابتی رو داریم دور هم جمع می‌کنیم وقتی در این سوال نیاز چیست یا به چه چیزی نیاز دارم هم تامل می‌کنم می‌بینم یک سوال مهم تری هم در پسش هست یعنی این باز خودش هم یک مغزی داره. مقصد زیستنم چیه؟ مقصد زیستنه که نیازهای منو تعریف می‌کنه. نیاز نجار و کوهنورد و مادر و پزشک با هم فرق داره من اگر ندونم که چه مقصدی دارم نمی‌تونم نیازم رو هم تعریف کنم. اما تو زندگی داره یک اتفاق دیگه‌ای میوفته من قبل از اینکه به تعریفی از چه کسی می‌خواهم باشم برسم یه لیستی جلوی من می‌زارن می‌گن این نیازهای توعه تو باید ابزارها را جمع کنی و عجب اینکه من متناسب با اون ابزارها می‌رم و چیزی می‌شوم یعنی برعکس داره مسیر طی می‌شه ابزار به ما هدف می‌ده به جای اینکه این هدف باشه که ابزارها رو برامون تعریف کنه. زندگی به من اینجوری می‌گه که حسام تو یک خونه می‌خوای که ۳۰ درصد فضای خونت رو بزاری برای میزبانی از مهمان در حالی که شاید تو اصلاً در زندگیت به این نیاز نداری که کسانی را در خونت میزبانی کنی یه وقتایی هم اگه مهمون بیاد می‌تونی توی یک هتل یا یک رستوران میزبان‌شون باشی. من نیاز دارم به یک اتاق مطالعه بزرگ ولی از قبل به من گفتن که نه تو یک اتاق خواب می‌خوای یک یا دو تا سرویس می‌خوای بقیه شو باید بری توی حال پذیرایی. اصالت ابزار ما رو به کجا می‌رسونه؟ ما اصلاً یک جاهایی نمی‌تونیم به هدف برسیم اما خودمون رو با تجمیع ابزارها تسلا می‌دیم. آقا تو برو عکاس بشو بعد برو دوربین فول فریم با شش تا لنز بخر اصلاً شاید تو مسیر عکاسی تو تا سالها این ابزار مورد نیاز نباشه و این همه ابزارها رو جمع می‌کنه ولی عکاس نمی‌شه. یک تجربه‌ی جالب برای من پیش اومده که شاید خیلی از دوستای دیگه هم که پادکست دارن تجربه کردن، دیگران وقتی می‌آن سراغ من و می‌خوان ازم مشورت بگیرن از تاثیر پادکست بر بودنم یا ضرورتش و اینکه چه هدفی را باید از پادکست ساختن دنبال کرد و یا من چه هدفی رو دنبال می‌کنم سوال نمی‌کنن قریب به اتفاق سوال‌ها اینه که با چه میکروفونی ضبط می‌کنی؟ با چه نرم افزاری ادیت می‌کنی؟ ابزارها رو می‌پرسند در صورتی که این اصلاً چیز مهمی نیست موضوع اینه که تو چه حرف گفتنی‌ایی رو می‌خوای بگی و برای چی می‌خوای بگی؟ چه چیزی رو در تو می‌خواد پوشش بده؟ چه نیازتو می‌خواد مرتفع کنه؟ خیلی از ماها روزی که مستقل شدیم تشکیل خانواده دادیم ازدواج کردیم بالاخص دخترا توی جهیزیه‌شون چند دست رختخواب و تشک دارند که لااقل تو نسل‌های ماها خیلیامون سال‌های سال اونا را پهن نکردیم چون اصلاً مهمونی نداشتیم که شب بخواد بمونه. ابزار متناسب با نحوه‌ی زیست ما تدارک دیده نشده. یک نسلی بر اساس فهم خودش از بودن و نیازهای خودش اومده برای ما ابزار تامین کرده. مشکل سیستم آموزشی ما چیه؟ اینه که اصلاً فکر نمی‌کنه که ما شاید آدم‌هایی هستیم با فهم متفاوت از فهم مولف اصلاً من نمی‌خوام اونی بشم که آموزش و پرورش می‌خواد، شوراب عالی انقلاب فرهنگی می‌خواد، من می‌خوام یه چیز دیگه‌ای بشم ولی تو داری به من تکلیف می‌کنی می‌گی ابزارهایی که تو لازم داری ایناس و به همین جهت من وارد زندگی می‌شم می‌بینم اونی که دوست دارم بشم ابزار شو ندارم ولی یه مشت اطلاعاتی تو دستمه که اصلاً به درد هدف من برای زندگی نمی‌خوره.

این سوالی که چیز چیست یعنی وقتی می‌گی ما چیزهای زیادی دورمونه اصلاً خود چیز چیست این سوال رو من ندیدم که شوپنهاور بهش بپردازه ولی چند دهه بعد کسی مثل هایدگر در این سوال تامل می‌کنه و تعملاتش هم خیلی خواندنی و شنیدنیه اما فعلاً وقتی می‌گیم چیز همون فهم عرفی رو بهش اکتفا می‌کنیم؛ همینایی که ما دور و برمون جمع می‌کنیم و بهش می‌گیم خیلی چیزا دارم آدما چیزهای مختلفی دور خودشون جمع کردن جمع کردن بالاخره یک روزی کلافه شدند و بعضی نه همه. بعضی سوال کردند که آخه چقد چیز داریم؟ مگه برای زندگی چقدر چیز لازمه؟ مگه من چیکار می‌خوام بکنم که باید این همه چیز داشته باشم؟ چرا من باید تو خونم چهل تا لیوان داشته باشم سه نفر آدم زندگی می‌کنیم سی تا ظرف بشقاب برای چی؟ هر جایی رو که به من دادن رو پر کردم استوریج ۵۱۲ بهم دادن پر شده هارد یک ترا خریدم پر شده سه ترا خریدم پر شده هرچی به من می‌دن پر می‌کنم همه چیزو. همون جمله‌ی سقراطی احیا شده که من به چیزهای کمی نیاز دارم اصلا همین کم هم زیاده کم هم خوبه این شده شعار یک تفکر.

شما این رو شنیدید

less is more

کم هم خیلیه. این جمله چه کسایی بوده؟ کسایی که اومدن نسبت به این همه ماده‌گرایی و شی‌گرایی طغیان کردند در برابر آنهایی که هی دارن ماده به این زندگی اضافه می‌کنند هی متریال بیشتری می‌خوان و ما در جعبه‌ی متریالیستیک این ها را می‌بینیم. یک گروهی طغیان کردند گفتند چه خبره دیگه من کم می‌خوام و ما به این‌ها مینیمالیست می‌گیم؛ بیشتر داره خودشو تو یک سری از مولفه‌های ظاهری نشون می‌ده یه خونه رو می‌خوای دیزاین بکنی کم وسیله می‌ذاری، یه گلدون قرمز می‌ذاری گوشه این می‌شه مینیمالیسم یا داری مثلاً روی یک بک گراند سفید شئ‌ایی رو عکاسی می‌کنی به این می‌گن عکس مینیمالیستی. اکثراً داریم مصادیقی هنری ازش می‌بینیم ولی وقتی بهش فکر کنیم قصه به همینجا برمی‌گرده که ما برسیم به اینکه برای زندگی با کیفیت ما به چیزهای کمی نیاز داریم کم هم کافیه. اما چه جوری می‌تونیم به همچین چیزی برسیم؟ من راجب مینیمالیست خیلی خیلی گفتنی دارم که تازه اون خیلی گفتنی‌ها هم در برابر اون همه چیزهایی که نمی‌دونم ناچیزه. توی این چند دقیقه فقط می‌خوام به اندازه مینی مینیمالیسم یه تلنگر بگم یه فرمول بگم شما ببینید تو زندگیاتون صدق می‌کنه اون چیزی که پیرامون‌تون هست یا نه. ما یه چیزهایی رو نیاز نداریم اما داریم یعنی خود نیازه نیست ولی نگهش داشتیم چرا؟ بر اساس این فکری که در آینده لازممون می‌شه مثال اون رختخوابی که مهمون نداریم شب بمونه ولی رختخوابشو داریم این مال آینده است یعنی یک تعریفی از آینده داریم که در ما احتمال نیاز ایجاد می‌کنه نه خود نیاز. گذشته هم همینطوره ما یه چیزهایی رو از گذشته نگه داشتیم که زمانی سپری شده الان هم دیگه به کارمون نمی‌آد ولی من فکر می‌کنم الان بهش نیاز دارم بهش لیبل های مختلفی می‌زنیم اینا خاطره هست اینا یادگاریه حیفه بلاخره هر چیزی که خاره یه روز به کاره و از این ضرب المثل ها که می‌گیم و از گذشته نگه می‌داریم پس نتیجه چی می‌شه؟ ما انبوهی چیز داریم مال آیندست انبوهی چیز داریم مال گذشته‌ست و اینا رو بریم تو زندگیمون مراجعه کنیم ببینیم چند درصد چیزهایی که ما نگه می‌داریم تو این دوتا کفه جا می‌شه؟ و چقدر از اینها قابل حذفه؟ خب تا اینجا همه چیز خوبه استدلال‌ها استدلال‌های قابل تاملی هستند و من هم با این نگاه هم عقیده ام و خیلی سعی می‌کنم لااقل تو می رعایت کنم که اگه یه چیزی رو می‌تونم توی ۲۰ دقیقه بگم ۵۰ دقیقه‌ای نگم اگه کاور اپیزود می‌تونه بدون عکس باشه و فقط یه عنوانی بنویسم فقط یه عنوان ‌بنویسم اگه وبسایت may.ir می‌تونه یک ایندکس ساده داشته باشه و کلمات رو ارائه بده و کارش تموم می‌شه این بسه دیگه احتیاجی نیست شیش تا اسلاید هم بره بیاد یه دونه بنر هم جیغ بزنه کنارش. اما به عنوان یک موافق با این شیوه‌ی زندگی و اینکه دارم با زبان حمایت ازش صحبت می‌کنم یه نگرانی هم دارم اونم تبدیل شدنش یک تیپ ثابت و مده. باز دوباره آدما را بخوایم یه شکل کنیم یعنی بگیم یه استانداردی داریم بهش می‌گیم مینیمالیسم هممون باید از فردا همین شکلی زندگی کنیم.

من برای اینکه چالش های ذهنیم رو با شما در میان بگذارم یه چند دقیقه‌ی دیگه‌ عرض دارم و بعد خداحافظی می‌کنم‌ باهاتون.

در سبک زندگی مینیمال یک کلمه‌ی کلیدی وجود داره که مثل کاغذ تورنسل می‌مونه می‌زنیم ببینیم که این اسیدیه یا بازی؟ با این تشخیص می‌دیم که چیزی که هست از آن ما هست یا نه؟ اونم مسئله‌ی استفاده هست یعنی می‌گن اگر چیزی useless  بود( کلمه انگلیسی‌شو مخصوصاً می‌گم چون می‌خوام جلوتر ازش استفاده کنم) اگر فاقد استفاده  و بی‌مصرف بود این رو بزارید کنار. اصلاً یکی از شاخص‌ها و روش‌ها اینه که می‌گن همه‌ی وسایلی که داری رو تو یه جعبه یا چمدان بزار اونی که می‌بینی که مدت‌هاست نرفتی سراغش می‌فهمی که این می‌تونه اصلاً نباشه، خب این شاخص شاخص خوبیه ولی روی کلمه‌ی استفاده و یا use من عرض دارم. دل‌نگران زیستن در جامعه و جهانی هستم که ماها مردمش نیستیم انسان نیستیم ما user ایم، ما امروز در این جهان user ایم ما داریم استفاده می‌کنیم ما حتی خود زمین رو هم داریم مصرف می‌کنیم ما به اندازه‌ای که قابل استفاده هستیم توی جامعه مورد توجه قرار می‌گیریم و این استفاده یعنی اینکه می‌تونیم مصرف دیگران رو دست‌خوش تغییر قرار بدیم. اینفلوئنسر جامعه کسی‌ست که مردم رو به مصرف دعوت می‌کنه. خب عزیزای من شما ازم پرسیده بودید که کفشتو از کجا خریدی خواستم بگم از چی‌چی جون خریدم ببین کفشاش چقدر قشنگه برو مصرف کن. فلان چیزتو از کجا خریدی؟ اونو از کجا خریدی؟ بخر بخر بخر. اینجا همه یوزرن و ما برای اینکه یوزرهای خوبی باشیم باید شبیه هم بشیم باید یه چیزهای ثابتی را بخوایم لباس‌های ثابتی رو بپوشیم چون صنعت داره در کثرت تولید می‌کنه و در تولید کثیر باید مشابه تولید بکنه پس ما باید مشابه مصرف کنیم ما حتی باید قیافه‌هامون شبیه هم بشه دماغ هامون مثل هم بشه دهن‌هامون مثل هم بشه رنگ چشم‌ها رنگ موها، ما باید خیلی مثل هم بشیم اینا همه مشخصات یوزر بودنه در برابر یوزر بودن اون چیزی که باید باشیم و نیستیم انسان اصیله، مردم و انسان بودنه. مصرف کننده بودن جهان، فرصت تماشای جهان رو از ما می‌گیره. ببینید اونی که برای من دغدغه هس و فکر می‌کنم که باید به سمتش حرکت بکنیم آموختن نحوه‌ی مشاهده گری جهانه و اصلا من انسان رو موجودی می‌دونم که قابلیت بهره مندی از انسانک داره مردم کسی‌ست که می‌تواند مردمک هستی باشد یعنی اون روزنه‌ی تهی که چیزی توش نیست جزاینکه می‌تونه هستی رو درک کنه. این مردم و مردمک اگر در فارسی تکرار می‌شه به تعبیر من انسان و انسانک در انگلیسی هم می‌بینید people و pupil مردم و مردمک شبیه هم می‌آد. در پس این واژه‌ها شاید قصه‌ای گفتنی است و وقتی ما می‌خواهیم مردم بودن مردم رو ازشون بگیریم و تبدیلشون بکنیم به یوزر و بر اساس useless بودن بیایم بگیم حالا مینیمالیست بشید پس اینجا خود مینیمالیسم هم در معنای کنونیش داره تو زمین مصرف بازی می‌کنه اینجاست که صنعت می‌آد براش تیشرت‌های مخصوص مینیمالیست‌ها رو تولید می‌کنه محصولات مینیمال تولید میکنه باز تو داری تو همون زمین بازی می کنی بنابراین من ترجمه‌ی مینیمالیسم رو کم برداشتن از چیزها نمیگم میگم گزیده بردارید مینیمالیست بودن بر اساس هدف آدم‌ها چهره‌های متنوعی میسازه. برای منی که نقاش نیستم داشتن ده تا قلمو انواع کاغذ و ۱۰۰ قلم رنگ میشه اضافه خواهی ولی برای یک نقاش که کارش نقاشیه داشتن همه‌ی اینها ابزاره و ضرورتی نداره اگر داره یه تابلو نقاشی میکنه حتماً بیاد یه بک گراند سفید تحویل من بده که بشه مینیمالیسم موضوع اینه که همه چیز رو گزیده استفاده کرده باشه ولا این که ۴۰ تا رنگ استفاده کرده اما یک دونه از این رنگ‌ها اضافه نیست یا متقابلاً برای آدمی که کارش تحقیق و پژوهش نیست نگهداری انبوهی از کتاب بدون خوندن خلاف مینیمالیست بودنه اما ممکنه برا یه آدم پژوهشگری اتفاقاً باید از دیگر چیزها کم کنه که صدها کتاب داشته باشه تو خونش. پس این طور نیست که تو یه اتاق اگر یه شلف گذاشتی چهار تا کتاب تزئینی گذاشتی این شد مینیمالیست این اداس این اون عمق تفکر را نداره. موضوع مد ساختن نیست موضوع اینه که ما بدونیم چه چیزی نیاز داریم و اندازه‌ی اونی که نیاز دارم بردارم. یادمون باشه که ابزار میتونه معرفی مقصدمون باشه معرفی کارمون در این هستی باشه شما اگر کیف یه نفر رو باز کنید ببینید که توش اره و چسب چوب و میخ و سمباده هست نتیجه میگیریم نجاره، اگه یه کیفی رو باز کنین ببینین توش شیشه شیره قوطی شیرخشکه پوشکه می‌گید این کیف یک مادره همینطوری کیف‌ها و کوله‌های مختلف رو اگر باز کنید می‌تونید تصویری حتی اجمالی از قصد و کار آدم صاحب کیف به دست بیارید.

ما باید هر از گاهی ابزار خودمون رو نگاه کنیم و بگیم که این ابزار از آن چه قصدی‌ست؟ یه کسی توشه‌ی مارو نگاه کنه میگه مقصدش کجاست؟ آیا اصلاً مقصد قابل شناسایی داره یا انقدر درهم برهم و هرز همه چیز دور هم جمع شده که بیشتر از مقصد داشتن مبیّن حیرانیه صاحب کیفه؟ و دوباره جمله‌ی سقراط رو تکرار می‌کنم به عنوان حسن ختام جرعه‌ی ۲۷:

چه زیاد است چیزهایی که من به آن نیاز ندارم و چه کم است آنچه که من به آن نیاز دارم.

شوپنهاور در کتاب جهان همچون اراده و تصور می‌گوید « عقل سرشت زنانه دارد ». آیا شما با این جمله موافق هستید؟ موافقت یا مخالفت با این گزاره نیازمند طرح دلیل است. نیمه دوم جرعه بیست و پنجم به این بحث پرداخته‌ام و در نیمه نخست اصطلاح «سوال‌باختگی» را طرح کرده‌ام.

منابع
◦ در باب حکمت زندگی صفحه 24
◦ جهان همچون اراده و تصور صفحه 73 و 141

متن کامل جرعه‌ی بیست و پنجم

رفقای من سلام!

امیدوارم که در صحت و سلامت رسیده باشید به شنیدن این جرعه؛ بیست و پنجمین جرعه از می رو با هم همراه هستیم و در دقایق پیش رو که روزهای پایانی مهرماه سال صفر هم ضبط می‌شه؛ دو دامنه‌ی بحث داریم. اول: مطالعه و تامل در صفحه‌ی 24 کتابمون، یعنی کتاب در باب حکمت زندگی. و بعد هم همونطور که در جرعه قبل وعده دادم و بازارگرمی کردم؛ گفتم که حضرت آقای شوپنهاور یک جمله دارند که جمله‌ی قابل تاملی است. میگه عقل ماهیت زنانه دارد و من در حاشیه‌ی این جمله تاملاتی دارم که تا دقایق آینده خدمت شما تقدیم می‌کنم.

برای اینکه یکمی خودمون رو گرم بکنیم و بعد وارد گود تفکر بشیم من دوتا یادآوری خدمت شما عرض می‌کنم. یادآوری اول، اصلا موضوع کتاب چیه؟ چرا داریم دورهم حرف میزنیم؟. غرض، دست‌یابی به هنر است؛ چه هنری؟ هنری که براساس اون بتونیم تا حد ممکن زندگی رو برای خودمون دلپذیر بکنیم و برسیم به سعادت. شوپنهاور اسم این هنر رو گذاشته حکمت زندگی و تو پیشگفتار درموردش صحبت کرده و صحبت کردیم. کمی باهم پیش اومدیم، رسیدیم به منزل بعدی. شوپنهاور طرحی افکند. گفت، آقا یا خانم من میخواهم این منی به سعادت برسد وقتی می‌گم من سه پارتیشن، سه دسته رو، کنار هم می‌آرم. دسته‌ی اول آنچه که من هستم. دسته‌ی دوم آنچه که من دارم . دسته سوم آنچه که من می‌نمایم. چند جرعه درباب این دسته‌بندی فکر کردیم؛ انتقادی هم فکر کردیم. حالا با این پیش درآمدها می‌خوام برسم به صفحه‌ی 24 کتاب. [restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!
‘ subscription= ‘1,2’ ]

سعادت و سرنوشت

متن رو از رو می‌خونم، پاراگراف اول

بعد روش تامل می‌کنیم .اینطوری شروع می‌کنه ” بنابراین واضح است که سعادت ما چقدر به آنچه هستیم یعنی به فردیت مان  وابسته است. حال آنکه غالبا فقط سرنوشت را یعنی آنچه را که داریم یا آنچه را که می‌نماییم به حساب می آوریم.”

خب تو اون چیزایی که خوندیم چی نظرتون رو جلب کرد؟ من از نگاه خودم میگم، یک تفکیک ظریفی انجام داد آقای شوپنهاور، اومد بین سعادت و سرنوشت تفکیک قائل شد. حالا این سعادت و سرنوشت ترجمه‌ی چیست ؟چون متن برگردان شده از انگلیسی است من از انگلیسی عرض می‌کنم.

سعادت ترجمه‌‌ی فارسی است که مترجم برای happiness انتخاب کرده و سرنوشت ترجمه‌ی فارسی است که مترجم برای کلمه Destiny انتخاب کرده. از باب لغت Destiny اونچیزی است که اتفاق خواهد افتاد . شما به فرهنگ لغت کمبریج هم نگاه کنید در تعریفش گفته :

The things that will happen in the future

اون چیزی که خواهد شد در آینده.

فردیت در سعادت

اما سعادت اتفاق افتادنی نیست ما هم در اون نقش داریم که تدریجا داریم هی درموردش بحث می‌کنیم و این کلمه وضوحش برای ما هی داره بیشترو بیشتر می‌شه. در این پاراگرافی که خوندم شوپنهاور داره می‌گه سعادت ما بیشتر، نه که صرفا، بلکه بیشتر وابسته است به فردیت مون. وقتی می‌گه فردیت داره راجع به چی صحبت می‌کنه؟ داره راجع به آنچه که هستیم اما وقتی راجع به سرنوشت حرف می‌زنه داره از دسته‌های بعدی حرف میزنه؛ یعنی چی، یعنی آنچه داریم و آنچه می‌نماییم.

ابدا آنچه داریم و آنچه می‌نماییم بی اهمیت نیست یعنی شوپنهاور هم اثرگذاری اینا رو صفر ندیده ما هم در تجربه زیسته خودمون می‌دونیم که اینا مهمه. مهم است که من چی دارم، مهم است که من در جامعه چی دیده می‌شم و از جانب دیگران چگونه توصیف می‌شم. اما نه مهمتر از آنچه که من هستم.

این کلمه فردیت رو هم بهش توجه داشته باشید. دیدید تو سفر که به سمت دریا می‌ریم یه وقتایی یه نهر باریکی بین جاده به چشم می‌آد که همینطور که به موازات این نهر می‌ریم این نهر هی بزرگ میشه . کم کم رود میشه و سرانجام میرسه به دریا و هی وسعت پیدا میکنه. این کلمه، همان نهر باریکی است که سال ها بعد میرسه به دریا اگزیستانسالیسم.

حالا نکته جالب اینجاست که ما به رغم اینکه بسیار تاثیر پذیریم از آنچه که هستیم یعنی سهم حداکثری داره تو سعادت ما. عمدتاً آنچه هستیم رو نمی‌بینیم؛ یعنی ما همش توجه‌ مون به دیگر چیزهاست. به آنچه که داریم و آنچه که می‌نماییم و اینی که همواره با ما هست و رکن اساسی است، از چشم ما پنهون می‌مونه.

پرسش باختگی

من تو حاشیه‌ی کتاب برای خودم یادداشت کردم؛ یک صفحه‌ایی از کتاب جهان همچو اراده و تصور رو که اون رو هم براتون می‌خونم شاید وضوح این سطرها براتون بیشتر بشه. ارجاع دقیق هم میدم که اگه خواستید بخونید؛ دفتر دوم صفحه 141 پاراگراف2. متن این‌طور است” یک خطای بسیار رایج و به همان اندازه عظیم این است که کثیرالوقوع ترین عمومی ترین و ساده ترین پدیدارها آنهایی هستند که بهتر از همه فهم می‌کنیم اما برعکس آنها پدیدارهایی هستند که تنها به دیدنشان عادت کرده‌ایم و معمولاً بیش از همه، نسبت به آنها نادانیم.”

از این سطرها چه می‌فهمیم؛ من می‌خوام برداشت خودم رو به شما تقدیم کنم، یک کلمه‌ایی رو هم می‌گم درواقع یک ترکیبه و این ترکیب تالیفی است. ما با یه حادثه‌ایی روبه‌رو می‌شیم که من بهش می‌گم پرسش-باختگی، یعنی نسبت به بعضی از رخدادها بی‌پرسش می‌شیم. پرسش از دستمون در می‌ره. چه اتفاقی ما رو به پرسش-باختگی می‌رسونه؟ تکرار، شیوع بسیار، دسترسی زیاد. وقتی یه اتفاقی دائم در مقابل چشم ما رخ میده ما دیگه نسبت به اون سوال پیدا نمی‌کنیم. شوپنهاور میگه که ما فکر می‌کنیم فهمیدیمشون، من با یکم دوز بالاتر می‌گم : اصلا مسئله‌مون نیست که بفهمیم‌شون؛ از دامنه سوال‌های ما خارج می‌شه. این هست دیگه، چنین هست که است یا اگر بخوایم براش پاسخ بگیم که این، چرا اینگونه است؟ خیلی پاسخ‌های ساده و دم دستی بهش می‌دیم آنچنانی که اگر سوالی هم باشه این سوال سوال عمیقی نیست.

برای خیلی از ما تنفس شاید سوال نباشه. من اصلا نمی‌پرسم که چرا راحت دارم نفس می‌کشم؟ این سوال برام وجود نداره. خب هست دیگه دارم نفس می‌کشم. چرا قلبم دارم منظم می‌زنه؟ خب داره می‌زنه دیگه، باید بزنه دیگه. چنین است که هست. سوال چیه؟ سوال در لحظه‌ایی پیش می‌آد که ما این چیزی که باهاش رو به رو هستیم رو با ضدش مقابله کنیم. یعنی یبار نفس تنگی بگیریم ببینیم این ریه دیگر پر نمی‌شه، نفس نداریم. اونوقته که پرسش از تنفس برای ما پدید می‌آید. بی پرسش بودن نسبت به مباحث هم اسمش یقین نیست. بی پرسشیم، سوال ندارم چون به زمین سفت نخورده. مقابلش برای من رخ نداده.

تو سطرهای بعدی شوپنهاور مثال سنگ بر زمین افتادن رو می‌زنه و میگه اتفاقا این خیلی مقوله‌ی پیچیده و غیرقابل توضیحی است که من نمی‌خوام به صحبت او وارد شم ولی می‌خوام بگم که این سنگ که بسیار بسیار در تاریخ حیات بشر همین انسان خردمند دیده که میوفته روی زمین. چرا پرسش براش ایجاد نشه، چرا گذاشته این همه قرن گذشته تا بشود مساله نیوتن. برای اینکه اتفاق پرتکراری بوده. حالا بیایید این رو معکوس بکنیم اگر ما بخواهیم انسان عمیقی بشیم و دسترسی پیدا کنیم به معارف و به آگاهی هایی که عمدتاً آدمیان از آنها دورند چه باید بکنیم؟ باید آشنا زدایی بکنیم؛ چیزها رو اینگونه نبینیم که بسیار اتفاق افتاده است پس قابل پرسش نیست و ذره‌بین پرسش رو ببریم به سمت اون حوزه‌هایی که در نگاه اکثریت آدم‌ها بی سوال باقی مونده.

اصل سعادت

خب برگردم به کتاب درباب حکمت زندگی. در صفحه‌ی 24 کتاب که موضوع بحث ما هست. شوپنهاور برمیگرده میگه که اصل سعادت ما برمی‌گرده به چیزی که ما هستیم حالا جمعش کنید با اون چیزی که در صفحه‌ی 14‌ کتاب جهان همچو اراده و تصور خوندم. برایند این دو چنین میشه که اتفاقا آنچه من هستم به قدری  پرتکراره برای من که در ذهن من سوال-باخته میشه و من از خودم سوال نمی‌پرسم.

این سوال-باختگی رو بعدها اگر عمری بود و با هم هم‌صحبت بودیم در اندیشه‌های هایدگر خیلی میتونیم بریم سراغش و بهش تامل کنیم. هایدگر میگه که ” ما اساساً نسبت به هستی پرسشی مطرح نمی‌کنیم”. حالا او تعبیر پرسش-باختگی رو نمی‌گه ولی منظورش همینه. میگه صدها ساله که فیلسوفان ما دارن میفلسفند اما به هستی و پرسش از هستی نمی‌رسند. حالا شوپنهاور میگه که ما درمورد خودمون کم توجه‌ایم . یعنی ساده فکر می‌کنیم که خودمون رو فهمیدیم بعد مثالی که تو صفحه‌ی 24 می‌زنه، میگه مثل سلامتی. متن رو بخونم براتون. میگه ” به ویژه سلامت بر همه‌ی موهبت‌های بیرونی چنان برتری دارد که گدای تندرست سعادتمند‌تر از پادشاه بیمار است”. این توجه شوپنهاور به بدن رو می‌تونیم متاثر از تعالیم بودا هم بدونم چون می‌دونیم که شوپنهاور به آیین های شرقی و بالاخص بودا توجه داشته. در ادامه‌اش چنین می‌گه”به ویژه مزاجی آرام و شاد که حاصل تندرستی کامل و ساختمانِ بدنی خوب باشد؛ شعوری که روشن، زنده و نافذ باشد که درست درک کند. اراده‌ایی که متعادل و نرم  باشد و وجدانی آسوده به بار آورد. همه‌ی این‌ها امتیازاتی هستند که مقام و ثروت ممکن نیست جای آنها را بگیرد.”

اندیشه و تفکر در مسیر سعادت

پس تا اینجا شوپنهاور می‌گه اون حکمت زندگی بود که اون اول اول گفتم بریم دنبالش و درنهایت ما رو می‌رسونه به جایی که امکان سعادتمندی رو برای خودمون تدارک ببینیم؛ زندگی را تا حد ممکن دلپذیر کنیم برای خودمون، سهم زیادیش وابسته است به آنچه که من هستم. آنچه که من هستم یک بخشی از آن یا مثال بیرونی و ظاهری سلامتی است، مزاج و ارامش جسم است و … . بعد از بدن و امثال ان، آچیزی که بسیار موثر در سعادت یافتن و قسمتی از همین آنچه که من هستم است، ذهن ماست، اندیشه و تفکر ماست. می‌گه همه چیز این واقعیت رو تصدیق می‌کنه که عنصر ذهنی خیلی خیلی بیشتر از عنصر عینی برای درک سعادت کارکرد داره. (دیگه الان شما می‌دونید که وقتی داریم عنصری عینی یا عنصر ذهنی می‌گیم منظورمون چیه. تو جرعه های قبل شنیدید. این عنصر عینی یا ذهنی رو اگر احیانا بهش مسلط نیسیتد؛ جرعه‌های قبل رو یکبار بازشنوی بکنید چون تو جرعه‌ی آینده می‌خوام درباب خیال و تنهایی صحبت کنم و نیاز داریم که این پیش گفته ها در ذهن شما تثبیت شده باشه. )

نیمه‌ی اول بحث رو همین‌جا به پایان می‌برم و برسیم به بحث عقل و سرشت زنانه.

سرشت عقل

ارجاع می‌دم به کتاب جهان همچو اراده و تصور ، جلد اول،دفتر اول، صفحه‌ی 73. متن رو از روی کتاب می‌خونم. شوپنهاور می‌گه ” سرشت عقل زنانه است یعنی تنها هنگامی که گرفته باشد قادر به دهش است و از خود به تنهایی چیزی ندارد جز صورت‌های تهی عملکردش. هیچ شناخت عقلایی سراسر نابی جز چهار اصل که من صدق فرامنطقی را به آنها نسبت داده‌ام وجود ندارد. یعنی اصول اینهمانی، تناقض، طرد شق ثالث و دلیل کافی شناسایی.”

از این همه‌ایی که شوپنهاور گفته موضوع عرض من سطر اول است یعنی سرشت زنانه برای عقل. خب آقای شوپنهاور استدلال شما چیه برای اینکه می‌گید عقل سرشت زنانه داره ؟ می‌گه واسه اینه که فقط وقتی که گرفته باشه پس می‌ده. ( عین متن چی بود می‌گفت وقتی گرفته باشد قادر به دهش است.” ازخود به تنهایی چیزی نداره. یک بخشی از صحبت راجع به عقل است  و ما پیش از این هم در جرعه‌های ابتدایی “می” درموردش صحبت کردیم که اساساً عقل پردازشگر تجربه است و اگر از تجربه چیزی عایدش نشده باشه این کارخانه چیزی برای حذف یا تولید نداره. این رو پیش از این بحث کردیم و من امروز نمی‌خوام دوباره وارد این گفت‌‌وگو بشم. آنچیزی که بیش از پیش برای ما سواله اینه که چه وجه شبه‌ایی بین عقل و زنانگی شناسایی کرده آقای شوپنهاور. ببینید رفقا غرض من و شما از خوندن این متن و تامل در این سطرها توسعه‌ی تفکر در خودمون است وگرنه ما مرید شوپنهاور که نیستیم؛ پامنبری او نیستیم که هرچی گفت، بگیم: گل گفتی، ای گل گفتی. اصل مطلب رو تو گفتی.)) استاد من جناب آقای شوپنهاور اینکه می‌فرمایید عقل از خودش چیزی نداره بلکه پردازشگر ورودی‌ هاست؛ این رو چشم ما. حرف درستی است و قبلتر هم گفتی. می‌تونستی بگی این یه فانکشنی است که اگر اینپوت بهش ندیم اوتپوت بهمون نمی‌ده؛ خیلی خب، این اوکیه. منتها وجه شبه ات با زنانگی چیه؟

من خیلی دوست دارم بگم که آقا این یک حرف عمیقی است و درحد شوخی‌های دم دستی و مبتذل مهمونی‌های خودمون نیست که بگیم (متاسفانه) زن است دیگر. ولی وقتی سراغ متن می‌رم انگار همینه. اگر این جمله در این سطر باشه که ظاهرا جز این نیست ارزندگی نداره که خیمه بزنیم کنارش و بخوایم تامل کنیم. پس حسام خب چی کارش داری؟ آقا یا خانم در کمال خاکساری، من فکر می‌کنم که به بهانه‌ی این سطر حرفی برای گفتن دارم که ارزنده‌تر از اون چیزی است که شوپنهاور گفته. در حاشیه‌اش هم نوشتم که من نظر شوپنهاور رو می‌پذیرم که عقل، ماهیت زنانه داره؛ منتها با یک مسامحه و با یک استدلال متفاوت.

مسامحه‌ام در این است که تا به اینجا، تا به اینجا، من در متن‌هایی که شوپنهاور نوشته؛ ندیدم که بین فکر و عقل تمایز قائل بشه. پیدا نکردم. درصورتی که ما بخوایم دقیق بشیم این دو رو میشه از هم جدا کرد. اگه شما مطالعه دارید در آثار شوپنهاور و این تمایز رو جایی دیدید از او؛ لطفا به من هم خبر بدید که تصحیح بکنم ذهنیتم رو. این مسامحه.

اما استدلالم چیست؟ استدلالم رو با یک سوال می‌خوام خدمت شما طرح کنم. سوالم چنین است؛ آقا یا خانم، ما وقتی می‌گیم زنانگی، آیا انحصاراً غرضمون این جنسی از گونه‌ی انسان که در مقابل مرد قرار می‌گیرد است؟ یعنی آنچیزی که من مرد نیستم؛ آن چیزی که توی زن هستی و ما دو جنس مقابل همیم. و در گونه‌ی انسانی حاصل آمیزش این دو گونه‌ی مقابل می‌شود فرزندآوری. به نظر می‌آد که نه ! از این وسیع‌تر است. چون ما در سایر پستاندارانن ، در سایر حیوانات هم همین تفکیک رو داریم. فقط همین ؟ نه؛ در حشرات هم داریم. فقط همین؟ نه در گیاهان هم همین رو داریم. فقط همین؟ اجازه می‌دید یکمی تردید کنیم به این‌که شاید معنای وسیع‌تری در عالم هست که نامش زنانگی است. منتها حداکثر آشکارگیش یا بارزترین مصداقش دربرابر من، زنی است از جنس خودم. بنابراین وقتی من می‌گم زنانگی، ذهنم معطوف است به جنس زن در انسان، جنس مقابل منِ مردِ متکلم. اما اگر اون معنای وسیع مدنظر باشه، اون معنا چیست؟ این سواله.

تونستم سوال رو برسونم ؟ آن چیست، آن حقیقت چیست که بارزترین مصداقش توی زن هستی؟. ما اول باید اون معنا رو پیدا کنیم، وقتی می‌گیم، زنانگی باید تعریفمون مشخص باشه از زنانگی. تو نیمه‌ی اول جرعه یادتونه عرض کردم ما به سوال-باختگی مبتلا می‌شیم؛ یعنی یک چیزی به قدری دربرابر ما تکرار شده و ما به دیدنش عادت کردیم که پرسش از آن چیز رو باختیم؛ دیگه سوال نداریم. اتفاقا اینجا شوپنهاور دچار پرسش-باختگی در زنانگی شده . او چون تجربه‌ایی از مادر داره یا زن همسایه داره و اونها رو شناخته، دیگه خودش رو ملزم بر این ندیده که استاد من اول زنانگی رو تعریف کن و بعد بگو در این وجه شبه عقل همچون زنانگی است. نه اینکه طعنه بزنی در حد غرغر پیرمردها.

خب، مشخص شد پس حالا حوزه‌ی صحبت؛ من میخوام کمک بگیرم از ادبیات عرب (یه جاهایی لازم است می‌ریم سراغ آلمانی، یه جاهایی لازم است می‌ریم سراغ انگلیسی و اینجا عربی به کار ما می‌آد.) حالا رو این‌که فلسفه‌ی زبان چیست و این جابجایی بین زبان‌ها  برای فهم معانی آیا کارکرد درستی است یا نیست ؟ می‌تونیم تامل کنیم. من قائلم بر اینکه شما هرچه زبان‌های بیشتری رو در این عالم به خدمت بگیرید با وضوح بیشتر و از مناظر بیشتری می‌تونید به حقیقت بنگیرید.

در ادبیات عرب زنانگی رو با لفظ مونث می‌شناسیم. بهش میگن مونث، در برابر مذکر با سه حرف اصلی ((ء)) ، ((ن))، ((ث)). حالا ما که می‌نویسیم مونث و با ((و)) می‌نویسیم اون ((و)) پایه‌ی ((ء)) است. در ادبیات خودشون صرفا این لفظ رو برای خطاب قرار دادن زن یا ماده استفاده نمی‌کنند بگن این مادگیش است. کارکرد دیگری هم دارد. این ئَنَثَ رو در نسبت با آن به کار می‌برن، در نسبت به زمین به کار می‌برن و معنیش، معنی قابل تاملی است. مثل چی؟ مثلا می‌گن “اَنَثَ الحدید”، یعنی چی؟ آهن نرم شد. برای این‌که بتونن از آهن شئ بسازند، شمشیر بکنند یا قطعه بکنند یا هرکاری که می‌خوان بکنن این باید نرم بشه. به این نرم شدگی که می‌کنه می‌گن اَنَثَ. یا به طور مثال درمورد زمین، شما می‌دونید که زمین اگه خیلی“useable”اون رو قابل استفاده می‌کنه یا
چیزی توش سبز نمی‌شه. یعنی اگر یه جایی باشه که این زمین مثل کلوخ سفت باشه شما توش بذر بکارید این رشد پیدا نمی‌کنه؛ چرا ؟ چون خاک به ریشه مجال توسعه نمی‌ده؛ اون ایستاده همون‌جا، مثل سنگ است. پس برای اینکه بتونن تو زمین کشاورزی بکنن، خاکش رو نرم می‌کنن. مثل همینا که خاک نرم استفاده می‌کنیم خودمون برای اینکه بذر بکاریم یا بالاخص جوانه بکاریم. عرب به این کار میگه “المِعناث”، المعناث من الارض که از همون ریشه انث و مونث هستش. خب پس این انث چی می‌شه تکلیفش ؟ به نظر می‌آد حقیقتی است که گوهر او نرمش ، پذیرش و انعطاف نسبت به رخدادهاست. او از ان جهت که منعطف است و پذیرنده است؛ فرصت تعالی و رشد می‌دهد. این حقیقت پذیرنده‌ی نطفه است و خودش رو در مضیقه میذاره تا نطفه در او فرصت رشد پیدا کنه؛ اینجا درگونه‌ی انسانی بهش می‌گیم مونث. این حقیقت پذیرنده‌ی بذر است در خاک خودش شکستگی ایجاد می‌کنه تا فرصت جولان به ریشه‌ی گیاه بده. اینجاست که می‌گیم المعناث من الارض، حالا دیگه  این ارض ، این خاک هم اون گوهرو اون نرمش رو در خودش داره. آهنی که دیگه یاغی بود، آن‌چیزی که آهن رو کرد مبنای توسعه‌ی تمدن بشری آن گوهری بود که آهن رو به نرمش کشوند؛ آن آگاهی بود که آهن رو شکل‌پذیر کرد. به اون قابلیت است که میگن اَنث الحدید. اینجا گرچه آشکارترین مصداقش برای من انسان این  زنانگی است که از جنس خودم و در برابر من است اما در حقیقت این یک گوهری است که من مرد هم می‌تونم تجربه کنم. اونجایی که نرمش، انعطاف و پذیرندگی نسبت به چیزی رو دارم در خودم شکل می‌دم دارم این زنانگی خودم رو زندگی می‌کنم اما خب مصداق آشکار و بارزش همون چیزی است که به اسم جنس زن می‌شناسیم.

حالا با این استدلال من به معنای دیگری، جمله شوپنهاور رو تکرار می‌کنم. من می‌گم فکر مونث است چون فکر نرمش عقل است دربرابر رخداد بیرونی. اصلا اگر زنانگی در عقل پدید نیاد این سنگ نرم نمی‌شه که بخواد پذیرنده‌ی یک تجربه‌ی بیرونی باشه و فرآیند تحلیل و شناخت رو طی بکنه. به همین خاطر ما به آدم نفهم می‌گیم، عقلش پاره سنگ برداشته چون سنگ منعطف نیست، این مخش منجمد است. عقلی که مثل زمین سفت باشه فرصت رشد بذر رو نمی‌ده. متعصب چرا نمی‌فهمه ؟ چون عقلش به جمود رسیده، انعطاف نداره. بله، فکر سرشت زنانه دارد؛ چون پذیرنده است و در رحم خودش فرصت تعالی دیگر چیزی رو می‌ده. برخلاف شوپنهاور من نمی‌گم عقل زنانه است، چون از خود به تنهایی چیزی نداره به جز صورت‌های تهی عملکردش. بالعکس من می‌گم عقل زنانه است، چون در زنانگی فضیلتی است که مجال رشد غیر از خودش رو در خودش می‌ده. وقتی که تو می‌گی که من سوژه‌ام و می‌خوام یک ابژه‌ی بیرونی رو درک کنم. خب بزرگوار اون ابژه رو در چی داری می‌پذیری ؟ باید در تو چیزی نسبت به او منعطف باشه تا بتونی ان را از آن خود کنی. به گمان من این تعریف از زنانگی مجال گسترش و توسعه‌ی بیشتر هم داره؛ چون هویت اصیلی از زنانگی در اون نهفته است. اینجا دیگه زنانگی جنس دوم نیست، استخوان کج نیست؛ بلکه خودش گوهری است که اگر این  گوهر نبود فرصت تعالی، استعلا، رشد کردن نه به بذر می‌رسید، نه به دانه می‌رسید، نه به نطفه میرسید، نه به پدیده ها.

والباقی بحث تا بعد … [/restrict]

متن کامل جرعه‌ی بیست و سوم

سلام هم پیاله‌های من

رسیدیم به جرعه‌ی بیست و سوم ، قبل از اینکه برسم به اصل حرفم ، اصل‌ترش رو می‌خوام به عرض شما برسونم. من فکر می‌کردم این مِی که میان من و شماست هم مطهر و هم پاک و هم پاک کننده است و این نوشیدنی‌ترین و زلال‌تری مِی‌ای است که می‌شه سر سفره آورد.

اما کدام مِی؟ کدام مِی هست که این خاصیت پاک کننده رو داشته باشه؟ و پاک کننده از چه؟ [restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!
‘ subscription= ‘1,2’ ]

حد متوسط بودن

(اول آخرین سوال رو پاسخ می‌دم) از میان مایگی. میان مایگی کجاست؟ جایی که من و تو ازش ارتزاق می‌کنیم. حد متوسط زیستن‌‌. اونجایی که پاخورش خوبه جمعیتش خوبه. دکان بخوای بزنی که نمیای ته کوچه بن بست خلوت بزنی؛ میای وسط غلغله جمعیت میان هیاهو می‌زنی. جنس می‌خوای تولید کنی که نمی‌ری آنچیزی که عشقته تولید کنی؛ می‌ری آنچیزی که عشقشه تولید می‌کنی، اون چیزی مشتری داره تولید می‌کنی. پروژه می‌خوای انجام بدی به میل کارفرما. پایان نامه می‌خوای بنویسی به فهم مدیرگروه، رییس گروه، استاد راهنما و قس علی هذا. مقاله می‌خوای بنویسی اونی که تایید می‌شه چاپ می‌شه. هرچیزی رو داری به فراخور میل دیگری کوک می‌کنی. این میان مایگی است.

اونجایی که تو داری آحادی از مردم رو متقاعد می‌کنی که تو رو در میان خودشون بپذیرند و این منِ تو رو تحویل بگیرن ما تحویلت بدن، میان مایگی است. از میان مایگی مختصری نوشتم هم تو صفحه‌ی اینستاگرامم و هم تو وبلاگم می‌تونید سرچ کنید، پیدا کنید و بخونید؛ سرچ بکنید پیدا می‌شه پیدا هم نشد فدا سرتون خودتون بهش فکر بکنید به چیزهایی بیشتر از اینا که من گفتم می‌رسید. این میان مایگی فحش نیست، اقتضای اجتماعی شدنمون است و جامعه پذیر شدن، جامعه کی رو می‌پذیره؟ از خودشون رو ، از خودشون کیه؟ حد متوسط بودن.

ما در این بساط میان مایگی سفره پهن کردیم و داریم ارتزاق می‌کنیم لازم نیست مصادیقش رو من بگم، شما هم می‌دونید دیگه. ما تب کرده‌ی همین زمستانیم. من بعضی وقتها می‌گم، آخه این چه شعریه فرموده ( ماه و خورشید و فلک درکارند/ تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری) آخه این چه نونی هستش؟ خود نون را دارن وسط بازار غفلت می‌دن. گاهی به خودم می‌گم، حسام این چه کاریه چهارساعت از عمرت رو گذاشتی تو جلسه تا به یکی، یک سوال غلط رو جواب درست بدی. به یک نفری که نمی‌فهمه بگی تو می‌فهمی حالا که حکم زدن، تو رییسی. خب این رو مثال می‌گم نرید به رییس های من گیر بدید.

اصالت زندگی

می‌خوام بگم همه مون حاصل همین فضاییم. اونی که دلمون براش تنگ می‌شه اصالت، فردیت است. اصلت چیه؟ پاسخ به سوال اصالت چیست راهیه گه باید دنبالش کنیم ببینیم تهش چیه، البته اگر ته-یی- داشته باشه. اصلا دنبال جواب فست فودی بودن، اینکه بری دکه‌ی یه نفر بری بگی جواب بگو من می‌خوام برم . چهارتا گزینه بگو یکی از آنها را انتخاب کنم. اینها مال جهان میان مایگی است. ادبیات اینجا نیست این آچار به پیچی که اینجا نیاز داریم نمی‌خوره. زندگی اصیل زیسته می‌شه تا فهمیده بشه، تدریجی الحوصولی است، آهسته آهسته می‌شود.

حداقل به اندازه اون چیزایی که تا الان خوندیم ، لااقل اونی که تو جرعه‌ی قبل شنیدیم؛ شوپنهاور داره تو صفحه‌ی 20 کتابی که مطالعه می‌کنیم، درباب حکمت زندگی، چی گفت(بذارید از رو بخونم) “آدمیان حتی در محیطی یکسان در جهان متفاوت زندگی می‌کنند”. از این جمله خیلی چیزها می‌شه فهمید اولیش اینه که جهان‌های ما به اعتبار خودمون متفاوته پس شاید زندگی اصیل این است که من آن جهانی را دریابم  که لااقل من درمیابم . لااقل یه حدی از روز یا عمر رو صرف اون چیزی بکنم که آن جهانی که از آن من است رو کشف بکنم و به فهم بیارم.چه بسا اصالت زندگی من در پی همین جهان من، یافتن باشه. اگرچه من ناگزیرم به با دیگری بودن و قابل تفکیک نیستم ازجهان پیرامون خودم.

اینگونه است که فکر می‌کردم این می(اقا یا خانم) تطهیرکننده است و مطهر است چون از جنس تفکره. ما رو از میان مایگی پاک می‌کنه و فرصت زندگی اصیل می‌ده، لااقل ما رو در مسیر اصالت قرار می‌ده.

این مقدمه‌ی مفصل پیش‌درآمد جرعه‌ی بیست و سوم تقدیم شما. گفتنیه این جرعه موضوعی است که خودم زیاد سرش معطل و گرفتارش بودم.

شناختنِ شناختن

در تاریخ تفکر، اهل تفکر، این اندیشمندان  یا فلاسفه یا هرچیزی که شما می‌گین بهش و نامش خیلی هم اهمیت نداره؛ به موضوعات متعددی مشغول بودن و بهش فکر می‌کردن شاید شسته، رفته‌ترین حالتی که می‌شه بهش پرداخت همین نظمی است که شنیده‌اید (زکجا آمده‌ام، آمدنم بهر چه بود / به کجا می‌روم آخر، ننمایی وطنم) اما همه‌ی سوال‌ها به این سوال خلاصه نمی‌شه یک سوال دیگری که عمرها در اون سپری شده و قرن‌ها توش صرف شده اینه که می‌گه شناخت چیست؟ خود شناختنِ شناختن مسئله‌ی مهمیه. خیلی در این مورد اندیشیدن که کی می‌شناسد و فرایند شناختن چیست یا آن چیز، به چه توصیفی یا مقامی برسد قابل شناختن می‌شه. این شناخت چقدر دوام داره با چی زدوده می‌شه؟ با تردید، با انکار. بعد اگر آن چیزی که من شناختم با تردید روبه‌رو شد؛ آخرش چی دستم می‌مونه ؟ اینکه مثل حوضی است که زیرآبش رو کشیده باشن. اگر قراره ما هی شناخت بسازیم بعد هی یکی بگه شک کردم، (نمی‌دونم تو بچگی تون از این بازی ها داشتید یا نه ما تو بچگی باید گردو شکستن می‌کردیم، حالا برای اینکه تیمی که توپ دستشه، توپ رو از دستش دربیاریم و …،چی بود گردو شکستن؟یکیمون از سمت راست و دیگری از سمت چپ ؛یکی یکی می‌گفتیم گردو شکستم ، گردو شکستم. قدم قدم می‌اومدیم سمت هم ، آخرش هم می‌گفتیم سرت رو زدم شکستم. تو رو خدا می‌بینید تفریحات بچگی ما رو، من احساس می‌کنم مال سه قرن پیش رو دارم تعریف می‌کنم.) اگه قرار باشه مدل تفکری ما هم این باشه؛ یافتم، شناختم. اون یکی بگه شک کردم. هی ما شیشه بسازیم او سنگ. هی من بیابم او برباید. خب این دیگه چه بساطیه؟ تهش چیزی نمی‌مونه.

بعضی ها همین توهم رو درمورد تاریخ فلسفه دارند، فکر می‌کنن فلاسفه(دور از جون شما) یه سری آدم‌های زائل العقلی بودند تو تیمارستان به نام جهان. بعد هی این می‌اومد یک چیزی میافته بعد اون یکی می‌زده خراب می‌کرده، می‌گفته: دیدی خراب شد. بعد، بعدی میومد اون رو می‌زده خراب می‌کرده. این روایت صحیحی از تاریخ فلسفه نیست.(اینکه پیشرفت رو نمی‌سازه اخه) خشت های هم رو نترکوندن، خشت بر روی خشت گذاشتند. یعنی همین الان من و شما که داریم حرف می‌زنیم عصاره‌ی چندهزار سال اندیشه در دست رس ماست.(یجایی تو انسانک گفته بودم ما چند هزار سال بشریم در قامت یک تن) پس اینطور نیست که بشود هی شناخت رو با شک از دست داد. اما به هر حال شک و شکاکیت مسئله‌ای جدی بوده. اساساً خیلی از اون چیزی هایی که ما امروزه می‌بینیم تو فلسفه و منطق، حاصل تکاپوی خیلی از کسانی بوده که می‌خواستن پاسخ شکاک‌ها رو بدن. ارسطو پنجه تو پنجه‌ی شکاک‌های سوفسطایی انداخت، کانت پنجه تو پنجه‌ی شکاک هیومی ولی به هر حال ما قراره به شناخت برسیم.

آغاز تفکر

اقا ، خانم یک لحظه روش فکر بکنید. من اگه قرار باشه از یک جایی شروع بکنم به تفکر؛ یعنی بخوام بگم این نقطه رو قرار می‌دم به عنوان نقطه‌ی مرکزی یا ابتدایی ، این نقطه ابتدایی باید یقینی باشه. ما نمی‌تونیم به شک بند رخت آویزان کنیم بلکه یه دیوار سفتی لازم است که یک میخ محکمی توش فرو کنیم بگیم دیگه آغاز شد، بندمون بهش ببندیم، بقیه اش رو پیش بریم. شناختن مثل صخره نوردی است تو باید این ریسمانت رو یجایی محکم کرده باشی، فیکس کرده باشی. محکم ما کجاست؟

چنین است که هست و چنین هست که است این رو من اینجا فیکس می‌کنم؛ مو لای درزش نمی‌ره. بقیه‌ی شک‌هامون رو شروع می‌کنم یک به یک تبدیل کردن به شناخت و دانایی. گزاره‌ی اول کجاست؟ میخ رو کجا بکوبیم. عالیجناب دکارت به این سوال اندیشید و یک پاسخی رو مطرح کرد که پاسخ مقبولی هم افتاد به هر حال دنبال این بود که بگه ازکجا شروع کنیم به اندیشیدن. اگه می‌خواست بگه از حقیقت شروع می‌کنیم که اصلا خود شناخت حقیقت مساله‌ی ماست. اگه بگیم از خدا شروع می‌کنیم آنچنان‌که تعبد ایجاب می‌کنه باید بگیم که رخصت می‌دید، بپرسیم تعبد چی است یا نه؟. اگر قراره از خدا شروع کنیم بگو ببینم خدا چه نیست؟ می‌تونیم به یک تعریفی برسیم؟ می‌تونیم اصلا درباره‌ی او فکر بکنیم؟ خب روی همه‌ی اینا تاریخی سپری شده و مدعیانی داشته و دعواها کردند. دکارت گفت من یک گزاره‌ایی دارم که نمی‌تونی باطلش کنی؛ آن چیزی که درش یقین هست؟ چه چیزی هست ؟ یقین! یقین چیه؟

یقین چیست؟

رفیقم این سوال یقین چه چیزی هست؟ خیلی برام وقت گیر بوده، خیلی گرفتارم سرش. یقین چیه؟ همه بهم می‌گن که باید حرکت کنی تا به یقین برسی، به یقین برسم یعنی به چه چیزی برسم؟؛ من با یک عده آدم‌هایی در زندگیم روبه رو هستم که اینا از نظر فکری سنگ فکرند، منجمدن. تحولی در اندیشه شون نیست، کسی که در پنجاه سال اخیر، 5 تا سوال جدید به ذهنش نیومده. اون سوال‌هایی رو هم که داشته از قبل جواب هاش رو بهش گفتن، اونم توش تحولی ایجاد نشده. بعد بهش می‌گی که سختت نیست این زندگی بی سوال، اونم می‌گه من به یقین رسیدم. این یقین است؟ ایا یقین کاوری است برای تعصب، برای انجماد؟ ما به چی می‌گیم یقین ؟ من به سمت چی حرکت کنم که بدونم دارم به سمت کمال حرکت می‌کنم و بهش یقین پیدا کنم. حالا تو فلسفه‌ی مدرن یقین خیلی مسئله شون نیست، دغدغه شون نیست. ولی ما که سبز شده‌ی خاک این دیاریم یقین دغدغه مون است ، سودامون است.

شما تو عرفان نظری بخونید، ببینید تقسیم شده : علم الیقین، عین الیقین، حق الیقین. بعد برای هرکدوم از اینا انبوهی توضیحات هست. من که این توضیحات رو نمی‌چشم چون خودم نرسیدم به یقین. من چه گلی به سرم بزنم با انبوهی از این تئوری و تفاسیر. دغدغه‌ی من بوده بهش فکر کردم. سرانجام همین جواب دکارت برام رضایت بخش بوده و فعلا باهاش در صلحم لااقل. چرا از زبان دکارت می‌گم چون فلسفه‌ی غرب این رو با زبان دکارت باور کرده است، خیلی بعیده که شما بگین این یک جوابیه که اولین بار دکارت داده این رو بوعلی سینا هم گفته، دعوا سر این نداریم که اولین بار کی گفت، به نظرم قابل اثبات هم نیست که بگیم اولین بار دکارت گفت. به همین خاطر به کلماتم دقت بکنید با موچین این کلمات رو انتخاب کردم. جامعه‌ی اندیشمندان اون زمان این جمله رو با همین کلمات از دکارت پذیرفتند و قبول کردند.

من هستم…

چه بوده آن جمله؟ ” من هستم.” دکارت می‌گه : ((من هستم سرآغاز اندیشیدن است.)) بعد شما شاید این تعبیر رو هم شنیدید می‌گه من می‌اندیشم پس هستم. بعد یه عده‌ای تردید کردند که این اصلا استدلال صحیحی نیست. فهم من اینه که اصلا دکارت اقامه‌ی دلیل نکرده ، ادله‌ای ارائه نکرده برای  من هستم. تو می‌خوای بگو من می‌اندیشم پس هستم، من می‌پرسم پس هستم من عاشق می‌شم پس هستم و …. . اینها کلمه آرایی است استدلال نیست اصلا؛ اقامه دلیل نیست. همین که تو از من بخوای ثابت کنم، من هستم. یعنی تو من رو شناختی؛ من با این یقین به فهم می‌رسم، چشم  بازمی‌کنم. سرآغاز فهم من، یقین براین است که من هستم. اینجا بود که احساس کردم؛ آهان فهمیدم. بقول این بازاریاب ها که می‌گن: آهان مومنت باید بسازی.)) آها مومنتم شد.

اره دیگه راست می‌گه، یقینه دیگه؛ از کجا فهمیدی یقین است حسام؟ از اونجا که اگه فردا صبح تمام خبرگزاری‌ها بگن که من حسام ایپکچی نیست انگونه که نبوده، همه‌ی آدم‌های عالم بیان بگن حسام نیست. آیا لحظه‌ایی تردید می‌کنی تو در بودن خودت؟ درمورد من، کسی هرگز نمیتونه یقینم به من هستم رو از دستم دربیاره، هیچ p قابل تصور نیست برام اگر به میدان بیاد آنگاه Q بشود من نیستم. یعنی بگم اگر کسی این شروط رو بتونه ثابت کنه می‌پذیرم که من نیستم؛ آقا هرکاری بکنی، خانم هرکاری بکنی، من هستم. این می‌شه یقین، یقین آن چیزی است که هیچ چیز دیگری نتونه اون رو از دستت خارج بکنه.

تا اینجا داشته باشید، دو سه تا نکته‌ی دیگه راجع به من هستم دارم که خدمت شما، من عرض کنم.

ساحت یقین

با این تجربه‌ایی که از گزاره‌ی یقینی داریم، یعنی همین جمله‌ی من هستم رو اگر بپذیریم بعنوان یک نمونه از امر یقین شده، یه چیزایی درمی‌آد. از جمله اینکه یقین مترادف، توقف نیست. من بر من هستم یقین دارم اما بر من چگونه هستم که یقین ندارم. من این رو دارم تماشا می‌کنم تو جرعه‌ی 21 درموردش صحبت کردیم، ما خودمون اولین تماشاچی خودمون هستم تا ببینیم چی از آب درمی‌آییم‌‌. پس یقین برچیزی به معنای توقف در آن چیز نیست، حرکت ادامه داره. اگر شما توقف رو بپذیرید یعنی برای علم یک پایان رو قائل هستید.

یک چیز دیگه که می‌شه درموردش فکر کرد اینه که من هستم حاصل استدلال نیست. یه جور دیگه هم می‌تونیم بگیم، هر آنچه با استدلال ثابت شده است می‌تواند با استدلال دیگری، استدلال بالاتری نقض شود. اساساً ساحت استدلال ساحت یقین وفرینی نیست. یحتمل تنها مستثنایی هم که می‌خواید برید سراغش اینه که برید سراغ چندتا بدیهیات ریاضی دست بندازید. اینکه کل اعم از جز. این استدلال است و هرگز قابل نقض نیست پس این یقینی است. اما اگر به هر طریقی یکی این مثال رو از ما بگیره بگه غیر این آیا چیز دیگری هم داریم که بگیم؟؛ بیاد بگه من بدیهیات رو می‌پذیرم اما دارم از یقینیات صحبت می‌کنم و یقینیات آن چیزی است که برتو چنان که فقط برتو است حاصل شده. یقین رو که نمی‌شه باطری به باطری کرد و گفت من یک یقین دارم بیا برای تو. بدیهیات ریاضی  رو تو داری به من می‌دی، محاسبه می‌کنی بهم نشون می‌دی. این بدیهیاته. یقین آن چیزی است که در تو می‌شود.

پدیدار شناسی روح

خب من بیشتر از این گردوخاک نکنم دربحث یقین، مزاحم آرامش ذهنی شما شدم. حالا برای اینکه یه حالی به روان، شادروان جناب آرتور شوپنهاور بدیم، می‌خوام یه مثالی بگم از جناب هگل.(بذارید اینجا از روی یادداشت بگم) ببینید اقای هگل کتابی داره به نام پدیدارشناسی روح تو یکی از جرعه هام سراغش رفتم؛ خب این کتاب منبع ما نیست تو پادکست می و من پیشنهاد هم نمی‌کنم شما بخرید، اما اگه خواستید بخرید اول چند ورقش رو بخونید ببینید به کار شما می‌آد یا نه.(بسیار بسیار کتاب دشواری است و دم آقایان اردبیلی و حسینی گرم که زحمت کشیدند و ترجمه کردند، این کتاب پدیدارشناسی رو هگل وقتی نوشته که 38 ساله بود؛ یعنی هم سن و سال ماها بوده، یعنی به سن فعلی من نزدیکتر بوده) کتاب هگل شش وجهی است یعنی شش تا ستون داره. ستون1: آگاهی، ستون2: خودآگاهی، ستون3: عقل، ستون4: روح، ستون5: دین و ستون6: دانش مطلق. بیشتر از این هم بلد نیست هم بگم (خیلی باهاش کشتی گرفتم ولی هنوز با ادبیات اندیشه‌ی هگل آشنا نیستم) یه جمله‌ایی رو یادداشت کردم از صفحه‌ی 150 این کتاب(چرا گفتم برای شادی روح شوپنهاور، برای اینکه می‌دونیم شوپنهاور بسیار کل کل داشته با هگل و اون رو یک شیاد می‌دونسته نه فیلسوف، اما این واقعا گزاره‌ی منصفانه‌ایی نیست. هگل رو باید فهمید به عنوان یک فیلسوف، ما لااقل شاگرد هردو هستیم.)

یقین به خویشتن

گزاره اینه، توی زیر فصل خودآگاهی هگل می‌فرماد: ” ما با خودآگاهی وارد موطن حقیقت شده ایم” (اصلا تیتر این بخش هم یقین به خویشتن ترجمه شده است. من نمی‌دونم آلمانی این کلمه چی بوده ولی می‌دونم که اقای اردبیلی مترجم دقیق و پروسواسی است اگر گفته یقین یعنی کلمه بهتر دیگری نداشتیم براش تو فارسی. به همین خاطربا قطعیت بیشتری می‌تونم استفاده کنم از کلمه یقین) یقین من هستم همون میخ محکمی است که باید به دیوار حقیقت بزنیم و بند رختمون رو بهش بیاویزیم و بعد بیاندیشیم. یک به یک سعی بکنیم شک های پیش رویمون رو به این یقین تا حد ممکن نزدیک بکنیم و به این فرآیند بگیم شناخت. شناخت حداقل دو عنصر نیاز داره یکی شناسا، آن کسی که می‌تواند بشناسد. دوم موضوع شناخت، آن چیزی که قابل شناختن است. جناب دکارت اومد گفت این من هستم، منی است که استطاعت آگاهی دارد اول بر من بودن خودش آگاه می‌شه و چون من رو شناخت این می‌شه خشت اول و مبنای بقیه‌ی شناخت‌های او. به این من شناسنده هم می‌گیم سوژه.(اینکه شما دیدید خیلی جاها درمورد سوژه‌ی دکارتی صحبت می‌کنن این منظورشونه به فهم عامیانه‌ی من) آن چیزی که به شناخت درمیاد رو بهش می‌گیم ابژه.

ذهن و عین

حالا همه‌ی اینها رو گفتیم تا برسیم به صفحه‌ی 21 کتاب ، تو صفحه 21 کتاب لطف کنید خودتون مطالعه کنید در سطر 15 و 16، شوپنهاور این کلمات رو می‌گه ” براین اساس است که هر واقعیتی که شناخته و ادراک می‌شه از تعامل دو نیمه ادراک می‌گردد، ذهن و عین، درست همانطور که آب الزاماً از اتصال تنگاتنگ اکسیژن و هیدروژن تشکیل می‌گردد. بنابراین اگر نیمه‌ی عینی کاملا یکسان،(نیمه عینی مثل چی؟ مثل محیط پیرامون) و نیمه‌ی ذهنی متفاوت باشد(یعنی آن چیزی که در ذهن تو است متفاوت باشه) ، چناچه عکس این نیز صادق است یعنی ذهن‌ها برابر باشه اما عین روبه‌رو تغییر بکنه آنگاه واقعیت موجود چیز کاملاً دیگری است.” این رو برای چی می‌گه ؟برای اون چیزی که تو جرعه‌ی قبل درموردش صحبت کردیم، آدمیان در محیطی یکسان در جهان متفاوت زندگی می‌کنند که این جمله ادعا بود و استدلالاش رو در صفحه‌ی 21 خوندیم باهم.

شوپنهاور جان چرا همچین چیزی می‌گی؟ می‌‌گه چون محیط یکسان است این شد یکی از رکن‌های شناخت، فرض کن عین برابر باشه؛ رکن دوم که ذهن است نابرابر است. من با ذهن حسام دارم این عین رو می‌بینم تو با ذهن خودت جهان رو داری می‌بینی. پس شد جهان مساوی با محیط نیست. این خیلی برداشت مهمی است که توجلسه‌ی قبل پاس گلش رو دادیم که این جلسه گلشو بزنیم. وقتی داره جهان رو با محیط متفاوت می‌کنه ما باید بدونیم که در ادبیات شوپنهاور محیط با جهان یکسان نیست، این اولاً. ثانیاً آنچه که جهان است در ذهن من شکل می‌گیره پس هر انسانی جهانی متفاوتی با انسان دیگر دارد، این خیلی گزاره‌ی مهمی است که من و تو دریابیم جهان انگونه است که من درمیابم نه اینکه یک جهانی است و من دربیابم.

شناخت شناسی

پس جرعه‌ی 23 رو به یک جمع‌بندی مهم منتهی می‌کنیم که جهان یک چیز یا یک شئ نیست که وقتی ما می‌گیم جهان یک  چیز رو برداشت کنیم بلکه میان من و جهان مناسبتی است که هر من جهانی رو ادراک می‌کنه. اینکه نسبت من و جهان چیست محل فکر است. این تقسیم به سوژه و ابژه جای فکر داره. این تصویری که شما در این دقایق شنیدید ساحل بحث اپیستمولوژی است یا شناخت شناسی است؛ و یادمون هست که داریم تفکرات اندیشمندی رو مطالعه می‌کنیم که مهم‌ترین دغدغه‌اش این بوده که جهان رو بررسی کنه وآن کتابی که نوشته اسمش هست جهان همچو اراده و تصور.

بحث مون تا به اینجا رو نگه داریم، به شرط بودن و بقا ادامه‌ی گفت‌وگوی ما باشد تا جرعه‌ی 24 . [/restrict]