شوپنهاور برای ما یک دوراهی ترسیم کرده است. او گفته یک راه به‌سمت تنهایی می‌رود و راه دیگر به‌سوی فرومایگی. ما تنها در یکی از این دو مسیر می‌توانیم حرکت کنیم. پس باید انتخاب کنیم.
در جرعه قبل، سعی کردیم این جمله و این نما از مسیر پیشِ رو را نقادانه بررسی کنیم. نقادانه یعنی چه؟
یعنی در گام اول، همه سعی‌مان بر این باشد که بفهمیم او چه می‌گوید و از زاویه نگاه او بتوانیم جمله را تماشا کنیم. در قدم دوم پرسشگری کنیم، سوالاتمان را نسبت به این گزاره مطرح کنیم و ببینیم آیا برای ما کنج پرسش‌برانگیزی باقی مانده یا نه، همه زوایا را دیده‌ایم.
حال، گام سومی از بررسی انتقادی این جمله باقی‌ست که در این جرعه می‌خواهم آن را با شما در میان بگذارم.

منابع:

– در باب حکمت زندگی – صفحۀ ۴۲ و ۴۳

متن کامل جرعه‌‌ی سی و نهم

می می­شنوید مجموعه جستارک‌­هایی با طعم حکمت زندگی که جرعه جرعه مهمان من حسام ایپکچی هستید. من جرعه ۳۹ام رو می­خوام با یه سوال خیلی مهم آغاز کنم رفیق جانم آقا، خانم میدونی فرق اهل سیاست یا اهل تجارت با متفکر چیه؟ متفکر تمنای مردم نداره ولی اهل سیاست و اهل تجارت در تمنای آدمی­زادن دستشون به سوی مردم درازه چون سیاستمداری که هوادار نداشته باشه، رهرو و پیرو نداشته باشه که سیاستمداران نمیشه. کاسبی که مشتری نداشته باشه، دکانی که پاخور نداشته باشد، تاجر و تجارت خونه نمیشه. اینا هویتشون تمنای از مردمه اعتبارشون به مقبولیت در برابر مردمه، هویتشون شان بودنشون وابسته است به مقبولیت از جانب مردم، اما متفکر مستغنی، بی نیاز از آدماست به همین خاطر متفکر اصیل پی دار و دسته پروری و حلقه­داری نیست اونی که سودای رهرو و پیرو داره یا کاسبه جزء اهل تجارته یا اهل سیاسته. اگر ما همین مقدمه ساده همین پاسخ در برابر این سوال رو پذیرفته باشیم باور مون باشه، وجدان شده باش در ما اونوقت در مواجهه با تفکر دیگران شمشیر نمی­کشیم فریاد نمی­زنیم بدو اینور بازار، بدو حراجش کردم که صف طرف مقابل رو خالی کنیم به جیب خودمون اضافه بشه. زنده باد او رو ورش داریم بشه زنده باد من به همین خاطره که متفکرا اصیل به هیچ ایستگاهی وفادار نیست او وفادار به رفتنه، وفادار به نماندنه، راهیه وقتی با یه تفکر دیگه هم روبه­ رو میشه به قصد منکوب کردنش نقد نمیکنه بلکه پرسشگره میگه تو تا کجاشو اومدی؟ تو تا چقدرشو فهمیدی؟ اصلا چی گفتی؟ میشه گام اول. من از تو چه سوالی دارم؟ میشه گام دوم. اما گام سوم که می‌خوایم در این جرعه با هم دیگه تجربش کنیم و من به قدر بضاعت ارائه بدم چیه؟

[restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!

‘ subscription= ‘1,2’ ]

اینکه به پرسشگری از خود برسم و از خودم سوال بکنم که فلانی آیا می­توانی فهم بیشتری از فهم او که داری راجبش نقد می­کنی ارائه بدی؟ اگر او کاروانی رو تا اینجا آورده تو میتونی دو منزل جلوتر بری؟ یا میشود از کس دیگری بیشترش رو یاد گرفت و افزود؟ یعنی در تفکر انتقادی در نهایت مسیری که میری ما باید یه چیزی اضافه بکنیم آورده داشته باشیم اگه آورده نداریم و خودمون نمی­تونیم بی­افزاییم بر اون موضوع که نقد معنی نداره که ! چون در نهایت خودمون به بهترین شکل هم که  بریم می­رسیم به مرزهایی که خود طرف مقابل رسیده. اگر ما می­تونیم از شوپنهاور بریم جلوتر، بریم نقدمون رو به پیش رفتن منتهی بکنیم. اگر هم نمی‌تونیم جلوتر بریم بگیم فقط مرز فهم او رو دریافتیم او تا اینجاشو فهمیده جلوترشو منم نمی­دونم اونم نرفته. حالا با این مقدمه برگردیم به سراغ گذاره­ای که شوپنهاور گفت.

من یک مسئله یا یکی ناآرامی دارم با نگرش شوپنهاور که مشتاقم می­کنه برای پیشروی کردن از مرزهای فهم او. مشکلم رو هم می­تونم اینطوری برای شما تعریف بکنم که او رو در تبیین مسائل یا در پاسخگویی به سوالات خیلی سلبی می­بینم. یعنی وقتی جواب میده جواب از نیستی میده و می­خواد ازش هستی رو استنباط بکنه. من میگم که استاد من لذت چیه؟ میگه در نیستی رنج. یعنی اصالت رو میده به رنج بودن رو میده به رنج میگه اگر رنج نیست بشود لذت بردیم پس انسان در پی رنج نبردن است و این رنج نبردن رو بهش میگه لذت پس چه تعریفی از لذت ارائه داد؟ سلبی. سلب رنج میگم استاد اجازه ! آزادی چیه؟ میگه نیستی مانع در برابر اراده می­شود آزادی. میگم استاد حق چیه؟ جواب میده میگه اونایی که به دنبال تعریف حق هستن دارن آب در هاون می­کوبن. حق تعریفش نیستی ظلمه حق­طلبی یعنی ظالم نبودن. تو سلب ظلم کن نفی ظالم کن میشه حق و حق­طلبی. تونستم برسونم عرضم رو؟ یعنی ما هر چه که سوال کردیم سوال­های اساسی پاسخش سلبی بود. به چه نیست می­رسیدیم. این روش سلبی اتفاقا روش خوبیه یعنی روش روش غلطی نیست منتها موضوع اینه که ما رو به چه نیست­ها می­رسونه و همچنان مسئله من با هستی لذت، هستی آزادی، هستی حق لاینحل باقی می­مونه. اتفاق دیگه­ای که در تفکر شوپنهاور هست اینکه شوپنهاور در افقی داره هستی رو می­بینه که دکارت تبیین کرده یعنی بر اساس یک سوبجکتیویته ( subjectivity ) بر این اساس که جدا کردیم یک سمت عالم منم که فاعل شناسا هستم سوژه هستم، سمت دیگر چیزهایی هست که برابر من ایستاده و ابژه­های منه. این ابژه­ها انبوهی از چیزهاست البته که من می­تونم یک ابرابژه­ای هم تصور کنم اسمشو بذارم خالق بشه بزرگ­تر همه ابژه­های دیگه. بگم بقیه از او گرفتن هر چی گرفتن. اما بالاخره او هم ابژه هست. چون من تصورش کردم و در ذهن خودم تعریفش کردم شما وقتی تعریف داری از چیزی یعنی احاطه داری بر آن چیز. خب حسام چطوری داری همچین نسبتی رو میدی به شوپنهاور؟ از سطر اول کتاب اصلیش یعنی شما کتاب جهان همچون اراده و تصور رو که باز می­کنی بند یک اولین جمله اینطور آغاز میشه که جهان تصور من است یعنی من چیزی در جهان نیستم بلکه جهان چیزی در منه. شما که در تصورتون نیستین تصورتون در شما هست دیگه. انگار که تویی که جهان را احاطه کردی این میشه اون سوبجکتیویته­ی ( subjectivity ) افراطی. خب آیا شوپنهاور در همینجا متوقف مونده؟ نه، داره به سمت یک ساحلی حرکت می­کنه اما تردید هست که آیا به اون سرزمین خشک موعود رسیده یا نرسیده؟ به چه ساحلی حرکت می­کنه؟ او جهان رو فقط جهان همچون تصور نمی­دونه یه جهان دیگری را هم مفروض داره به اون میگه جهان همچون اراده. حالا اینکه چه چیزی رو داره اراده تعریف می­کنه؟ اینجا ما نمی­تونیم الان بحث بکنیم چون دنباله فلسفه کانتیست یعنی شیء فی نفسه رو داره بهش میگه اراده با توضیحات خودش و انتقادهایی که او به کانت وارد کرده. یعنی خود شوپنهاور در تفکر انتقادی برای ما الگو هست. رفته حرف کانت رو فهمیده تا افق فهم او پیشرفته بعد سعی کرده چیزی رو بر فهم او اضافه کنه. حالا آن چیز چی بوده؟ میگه یه جهان همچون اراده­ای هم هست که اوصاف متفاوتی داره به نسبت جهان همچون تصور و این جهان همچون اراده هست که منو در بر گرفته منهتا از قضا در برابر این اراده هم باز مسیر سلبی میره یعنی وقتی که می­خواد بیاد در حکمت عملی به ما راه و روش زندگی درس بده میگه برای فرامایه بودن، برای فرزانگی، فرزیستگی باید یک روش سلبی پیش بریم یه کاری نکنیم، یه چیزی نخواهیم می­گیم خب چه کاری نکنیم؟ چه چیزی نخوایم؟ یه موازنه منفی تعریف می­کنه مثل الاکلنگ، بین من و دیگری. میگه تو هر چی که در دیگری میل نکنی، در دیگری حل نشی، منِ وزین­تری داری. یعنی هر چی دیگران در تو کمتر باشن منت میاد بالاتر این میشه فرامایه. هر چه خودتو در دیگران حل بکنی، منِت سبک­تر و تهی­تر میشه، میشه فرومایه. تونستین تجسم کنین در ذهنتون مثل الاکلنگه منفی هم میرن. حتی در مواجه با اون جهان اراده هم میگه اگر می­خوای خوب زندگی کنی باید نخوای. میگیم چی نخوایم؟ میگه حتی خود زندگی رو هم از زندگی نخواه. اونجایی که در بحث انکار اراده زندگی حرف می‌زنه که در جرعه مستقلی راجبش حرف زدیم، و می­دونیم امروز که منظورش خودکشی نیست اتفاقاً خودکشی رو تحمیل اراده خود بر زندگی می­دونه. بلکه یک مفهوم دیگری رو داره مطرح می­کنه به اسم انکار اراده زندگی میگه این راه و رسم سعادته.

حالا در این شیوه نگریستن معلومه که شوپنهاور باید بین با دیگران بودن و فرزانگی نسبت غیرقابل جمعی رو مفروض دوسته باشه. اما آیا ما می­تونیم به این فهم اضافه کنیم؟ و می­تونیم نحوه روایت دیگری از نسبت من با دیگری داشته باشیم؟ پاسخش بله هست. این راهیه که متفکران بعد از شوپنهاور پیمودن. اگر من بخوام وفادار به متن و به فلسفه شوپنهاور بحثم رو پیش ببرم باید همینجا بایستم. چون شوپنهاور تا اینجا رو گفته ولی صرفاً از باب مثال می­خوام فهم متفکر دیگری رو هم اضافه بکنم به فهم شوپنهاوری که گام سوم رو طی بکنیم یعنی بتونیم حرکت به پیش داشته باشیم. نفس تازه بکنم توی ادامه جرعه می­گم براتون.

من می­خوام نمیه دوم این جرعه رو با یه آرزو آغاز کنم و آرزو بکنم برای هممون تندرستی و سلامت به عنوان زمینه‌ای برای رشد و امید دارم چنان قد بکشیم و مجال بیابیم که بتونیم کتاب­هایی مثل هستی و زمان هایدگر رو با هم جرعه­خوانی بکنیم و مرور کنیم. این کتاب بسیار کتاب مهمیه با اینکه ناقصه. خیلی جالبه داستان این کتاب داستان جالبیه این کتاب ناقصیست یعنی همه اون چیزی که مولف می­خواسته بنویسه وقت نشده که توی این کتاب نوشته بشه میونه راه داده برای انتشار. بعد هم دیگه نیومده تکمیلش کنه چه بسا تغییر فهمی داشته از  جهان و هستی و ادامش نداده اما همین متن ناقص اسباب حرکت کمالی متفکران بعد از هایدگر بوده. حالا چرا کتاب مهمیه یا اساسا هایدگر چرا مولم مهمیه یا اندیشمند یا فیلسوف موثریه؟ چون پاسخ‌های متفاوتی به سوالات بشری ارائه کرده یا اساسا روایت متفاوتی از پرسشگری مطرح کرده. اینکه بعضی از فیلسوفان مهم­تر از دیگران می­شن به خاطر اینه که پاسخ جدید در آستین دارن انگار شما جاده تفکر را که می­بینی به این­ها که رسیده، جهیده. یه رشدی داشته، تفاوت و دگرگونی داشته. هایدگر از این تیپ متفکرینه. اما چیه روایت متفاوت هایدگر؟ برخلاف شوپنهاور که میگه جهان تصور من است او میگه انسان آنیست که در جهان است. یعنی تعریفش از انسان که حالا ما اینجا انسان رو مسامعته می­گیم دیگه او می­گه دازاین و تعریفی داره براش موجودیست که در جهان زندگی می­کند در جهان است. خوب منظورش از این در جهان است چیه؟ همونطوری که آب و می­ریزید در لیوان و می­گید آب در لیوان است یا گل در گلدان است، به همین تعبیر میگه انسان در جهان است؟ خوب اینکه شق ­القمری نیست اینکه های و هویی نداره. او یه توصیفی داره و دقت­هایی در این نسبت هست بین انسان و جهان که اگر روزی رسیدیم به مطالعش اید در موردش فکر کنیم قاعدتاً اگر که به همین سادگی بود که نسبت ظرف و مظروف رو می­خواست به ما بگه این خیلی حکمت درشتی نبود که ما بخوایم براش دست بزنیم و هورا بکشیم. نه ما انبوهی از متفکرین متعجب بمونن از شاهکار او. حالا اونقدری به کار ما میاد بر اساس موضوع این جرعه و فرض کنیم که ما می­خوایم از زبان هایدگر تفکر انتقادی داشته باشیم نسبت به شوپنهاور این فرض داستانی من الان اینجا او باید می­گفته که استاد من، بزرگ­تر، پیش­کسوت من می­شود جور دیگری هم دید به جای اینکه بگیم یک من هست و انبوهی جز من و برای غنی­تر شدن این من باید فراری از دیگران بود می‌شود نسبت متفاوتی بین من و دیگران دید. این دغدغه­ایه که منِ هایدگر هم دارم اتفاقا برام مسئله هست که چگونه می­شود اصیل زیست؟ من می­خوام در گریز باشم در امان باشم از زندگی غیراصیل. زندگی غیراصیل یعنی چی؟ به ترجمه و تعبیر جناب ملکیان یعنی زندگی عاریتی یعنی چی زندگی عاریتی؟ یعنی آینه بودن بازتاب میل دیگران بودن. ما بسیاریمون توی جامعه داریم عاریتی زندگی می­کنیم چطور لباس می­پوشیم؟ اونطوری که بقیه میگن مناسب و در شأنه. چی غذا درست می­کنیم؟ اونی که دوروریا می­گن به به عجب غذایی درست کردی ! چطور رفتار می­کنیم؟ اونی که جامعه مقبول می­دونه. بعد ما از خودمون چی داریم؟ هیچی. ما فقط بازتاب میل دیگران. هایدگر می­گه آره من هم این درد رو دارم ولی نمیام یه کلمه کلی تنها بودن رو بذارم وسط و بگم برای در امان ماندن از زندگی غیر اصیل باید تنهایی برگزید. نه اتفاقا خود منِ مارتین هایدگر بسیار حظ می­کنم از زندگی کردن میان مردمان روستا رفیقی دارم یه خانم کهن­سالیه مسیر طولانی را از خونه روستایی خودش راه میاد تا برسه به کلبه جنگلی من یه سلام علیک می­کنه برمی­گرده. یه رفیق دیگه دارم مزرعه­داره می­رم می­شینم باهاش حرف می­زنم اونم داره کار زراعتش رو می­کنه ولی من از این مصاحبت احساس ناخرسندی ندارم. چرا ندارم؟ بخاطر اینکه به جای کلی­گویی که بگم تنهایی یعنی فرزانگی و فرزیستگی، دارم مشخصه­هایی رو برای زندگی عاریتی میگم.

سه تا مشخصه او مطرح می­کنه، هایدگر می­گه به جای اینکه انزوا رو معادل فرزانگی بدونی و در جمع بودگی رو معادل فرومایگی بیاری سه مشخص هست که  با این سه تا می­فهمیم که آیا ما زندگیمون زندگی عاریتی و غیراصیله؟ یا اینکه نه داریم اصیل زندگی می­کنیم؟ شما هم با من موافقید که این حرکت به جلو محسوب می­شه؟ یعنی به جای کلی‌گویی ما بتونیم شاخص­های قابل عمل و قابل فهم بگیم. نگیم مطلق تنهایی فضیلت است.

اولیش وراجیِ. پرگویی و تهی­گوییِ. حرف خودش موضوعیت داره یعنی حرف زدن گفتگو کردن وسیله انتقال معنا و توسعه فهم نیست. کلمات گفتگو ابزار درک دیگری و مواجهه با جهان دیگری نیست بلکه خود حرف زدن برای حرف زدن موضوعیت داره. مثل اتفاقی که تو مهمونی­های ما زیاد می­افته. جزء پذیراییه. یعنی شما به عنوان میزبان علاوه بر اینکه خونتون رو آماده کردید، سفره رو چیدید باید هی حرف بزنید. و طرف مقابل هم برای اینکه مهمان خوش مرامی باشه هی باید حرف بزنه. شما نگاه می­کنید می­بینید در یک جمعی چندین حلقه صحبت وجود داره دو تا دو تا، سه تا سه تا یا نه همه جمع دارن خیلی پرشور و حرارت حرف می­زنن راجع به چیزی که نمی­دونن. یعنی هیچ­کدوم از اضلاع صحبت از سر آگاهی نیست بلکه حرف زدن محض حرف زدنه. تو خیلی جمع­ها می­بینیم تو تاکسی، تو اتوبوس، تو صف اینا وراجیِ. انسان غیراصیل حرف رو به خدمت نمی­گیره برای انتقال معنا بلکه بازتاب میل دیگریه. چون دیگری میل داره حرف بزنه من می­شینم و چون دیگری میل داره بشنوه من حرف می­زنم ولی این گفتگو پیش برنده نیست ما رو جلوتر نمی­بره.

مشخصه دوم اینه که انسان غیراصیل سطحی­خواهه. تعمق نداره در هیچ چیزی اونقدر توقف نمی­کنه که به عمقش بره. مزه می­کنه همه چیزو. بخاطر اینکه جامعه انسانی جامعه کثرته، انبوهی از سلیقه­ها، انبوهی از عقیده­ها، انبوهی از فهم­ها و وقتی شما بخواید بازتاب بدید تمام این­ها رو در خودتون باید همه رو یکی یکی مزه کنین یه تعبیری وجود داره که خود تعبیرِ درسته ولی می­تونه پیامدهای غلطی داشته باشه همین زیستن نزیسته­هاست. دیدید این جمله رو یا شنیدید که می­گن که نزیسته­هاتو زندگی کن. خوب شاید خیلی نزیسته­های من باید نزیسته بماند. یعنی من منم چون اون­ها رو نزیستم یعنی اگر برم همون کارایی که تو کردی منم بکنم که دیگه من من نیستم، من توام. هر کدوم از ما نسبت به دیگری بخشی زیسته و بخشی نزیسته داریم. ولی وقتی که تو می­خوای مثل بقیه باشی یا بازتاب فهم دیگران باشی هی باید از این زیست به اون زیست ناخنک بزنی تلو تلو بخوری بین نحوه­های مختلف زندگی کردن. یه راهو نمی­تونی بری جلو. اینم مشخصه دومه پس تا اینجا شد یکی وراجی و یاوه­گویی یکی پراکندگی و سطحی­خواهی.

مسئله سوم و یا تفاوت سوم زندگی اصیل با زندگی غیر اصیل در اینجاست که کسی که زندگیش اصیل نیست با زندگی کاری نداره همواره در خدمت کار دیگران با زندگیه، تابع کارفرمایی دیگرانه این کارفرماییم که می­گم به معنی که کسب و کاری نیست اینطور نیست که هر کی کارگره داره غیراصیل زندگی می­کنه نه من ممکنه برای ارتزاقم مجبور باشم ساعت­هایی کار بکنم اما کار من با این زندگی فقط کارمند بودن و کارگری نیست من یک کار دیگری دارم در این زندگی، برای خودم یه ماموریت فردی قائلم، یک پروژه شخصی دارم، یه هدفی رو در پی گرفتم و باید به این سمت حرکت کنم من باید به این مقصد برسم. اینکه زندگی­های آمیخته به فقر، رنج و محرومیت در جوامع بد مدیریت، بد حاکم و نیازمند غیراصیل میشه به خاطر اینه که فرصت رسیدن به کار اصیل به کسی نمیدن. وقت نداری فکر کنی به اینکه خوب من کارم چیه تو این زندگی؟ این میشه زندگی گیج، زندگی بی­قصد. اما زندگی اصیل همواره به سوی قصدی داره حرکت می­کنه طرف آرزوش نیست که بهترین ماشین رو بخره چون چیزی به اسم بهترین نداریم، ما چیزی به اسم بهترین لباس، بهترین کت شلوار، بهترین ساعت نداریم، چیزی به نام بهترین خونه نداریم، باید ببینیم بهترین من چیه؟ کدوم یکی از این چیزها با قصد من انطباق دارد؟ ممکنه پنت­هاوس ۴۰۰ متری تریبلکس برای یه کسی بهترین خونه باشه، نوش جونش ولی ممکنه برای من بهترینم نباشه چون با قصد من همسو نیست من یه راه دیگری دارم میرم. اونایی که زندگی اصیل دارن بهتریناشون رو متناسب با قصد خودشون تعریف می­کنن. ولی اونی که زندگی اصیل نداره بهترینش رو دیگران می­گن. بهترین موبایل اینه. چرا؟ چون چهل میلیونه. خب همین؟ شاید بهترین من اتفاقا یه موبایل ارزونیه که بندازم ته جیبم، افتادم زمین خم به ابروم نیاد. بهترین من اینجوریه. آهسته آهسته جرعه رو جمع­بندی بکنم به این معنا که ما حالا یه قدم برداشتیم از فهم شوپنهاوری به سوی جلو. چرا می­گیم جلو؟ مگه مکانه که بگیم رفتیم جلوتر؟ نه چون ظرافت بیشتری در فهم ایجاد شد. دیگه یک کلمه نتراشیده‌­ای مثل تنهایی وسط نیست این کنده تنهایی تراش خورد و از توش راهکار دراومد. اینه که من عرض می­کنم ما در مرحله پایانی تفکر انتقادی بهتره برسیم به این پرسش از خود که من می­تونم بهش اضافه کنم؟ بله میتونم. من یه جای دیگه چیزایی شنیدم که این رو می­بره جلوتر و حالا میگم شوپنهاور من فهمیدم منظورت چیه ! ولی یه روایت دقیق­تری وجود داره به جایی که بیام بگم برای فرزیستن، فرزی بودن، فرزانه بودن باید تنها بود، میگم نه تنهایی ذاتا ارزش نیست بلکه باید اصیل زیست. باید در میان مردم بود اما غرق مردم نبود. باید در نسبتی با دیگران ایستاد که فرصت رشد و تعالی به منِ خودمون بدیم اما از موهبت با دیگران بودن هم محروم نباشیم چرا که اساساً بی­‌دیگری بودن ممکن نیست برای موجودی که داره در جهان زیست می­کنه. خوب جرعه 39ام هم تا به اینجا باشه خدمت شما و سفر دنباله داره.[/restrict]

رسیدن به «سعادت» مقصدی است که اغلب مکاتب و ادیان مدعی مسیرگشایی به سوی آن هستند؛ اما اگر بنا باشد با نگاهی آسیب‌شناسانه به این کلمه نگاه کنیم، چه چیزی را می‌توان مانع سعادت دانست!؟ شوپنهاور به دو مصداق به عنوان دشمنان سعادت اشاره می‌کند و جرعه سی و هفتم از پادکست مِی به همین موضوع می‌پردازد.

منابع:

– در باب حکمت زندگی – صفحۀ ۳۹ تا ۴۱

متن کامل جرعه‌‌ی سی و هفتم

اگه امروز از من و شما بپرسن که از جون زندگی چی می­‌خوای در زندگی چه داشته باشی رضایت‌مندانه زندگی خواهی کرد چه پاسخی می­‌دهی به این سوال پاسخ به این سوال بسیار حائز اهمیته. انتظار ما از زندگیست که مسیر مارو مشخص می­‌کنه یعنی اگر حکمت زندگی مهارت و نگرشی باشه که بتونه انتظار ما از زیستن و مسیر برآورده شدن این انتظار رو نشون بده آن چه که حق حکمت هست ادا شده.

حالا اگر در پاسخ به این سوال انتظارت از زندگی چیست محدود بشیم به یک کلمه، یعنی فقط بگن در یک کلمه باید انتظارت رو توصیف بکنی ما ناگزیریم به سراغ کلمه­ای بریم که چنان جامعیت داشته باشه که بتونه حداکثر نیازهای مارو در دل خودش جا بده و حالا با این اوصاف اون یک کلمه‌ای که چنین خصوصیتی داره چیه به نظر شما؟

سعادت

احتمالا خیلی از من و شما به سراغ کلمه­‌ی سعادت می‌­رویم. چنانکه تمام مکاتبی که برای انسان راه و روش زندگی دارن ترسیم می­‌کنن مدعی رسوندن انسان به سعادت هستن. حالا اگر ما بخوایم این کلمه­‌ی سعادت رو کمی تبیین بکنیم براش قواعد و چارچوبی بگیم چه موئلفه‌­هایی رو می‌­تونیم بشماریم و بگیم که بر اساس این مدل یا بر اساس این مراتب ما می‌تونیم سعادتمند زندگی بکنیم؟ اون چه که در این جرعه می­‌شنوید تلاش منه برای پاسخ گفتن به این سوال.

می می‌­شنوید مجموعه جستارک­‌های با طعم حکمت زندگی که جرعه جرعه مهمان من، حسام ایپکچی هستید. هم‌‌پیاله‌های من سلام جرعه‌­ی سی و هفتم می رو با آرزوی آگاهی و صبر بر آگاهی برای خودم و شما آغاز می­‌کنم. این آرزو به سبب دشواری ایامی است که آن‌را تجربه می­‌کنیم و در آن زندگی می­‌کنیم گرچه که این دوران و این ایام منحصر به ما نیست، جوامعی که امروز در آسودگی و رضایت نسبی زندگی می‌­کنند به بهای گذر از همین گردنه تونستن به سعادت برسن.

تبیین سعادت

و اما سعادت کلمه‌­ای کلیدی است که من می­‌خوام در این جرعه با استناد به منبع اصلی مون و منبعی که در طول این ماه­‌ها پیرامون اون حرف زدیم یعنی کتاب در باب حکمت زندگی آرتور شوپنهاور به اون بپردازم و سعی کنم به اندازه بضاعت خودم کمی از ابهام خارجش کنم. می‌­دونیم که هدف مبهم خطر گم شدگی داره، کلمه‌­ای که خودش در ظلمت و پوشیدگیه نمی­تونه مبنای عدالت و گشودگی باشه به همین جهت اون چه که بر ما ضرورت داره اینه که مقصد رو تا حد ممکن روشن کنیم وقتی آگاه شدیم به مقصد هم دشواری مسیر هم فاصله‌­ی بین وضع موجود و وضع مطلوب مارو لبریز خشم و غم می­کنه به همین جهته که ما بعد از آگاهی نیازمند صبر بر آگاهی هستیم.

دسترسی به پادکست می

به رسم معمول منبع رو عرض بکنم که کتاب در باب حکمت زندگیست در این جرعه از صفحه­‌ی ۳۹ الی ۴۱ رو با هم مرور می­کنیم. قبل از این که وارد بشم در موضوع بحث یک نکته‌­ای رو بعنوان پیش درآمد عرض بکنم، اگر بخاطرتون باشه در یکی دو جرعه­‌ی قبل از مشکلاتی که در دسترسی به پادکست می داشتیم براتون شرح وضعیتی گفتم الان می­تونم این نوید رو بدم که این مشکلات حل شده و شما چنانکه در این هفته­ها اگر به اینترنت دسترسی داشته باشید تجربه کردید که برا شنیدن می دچار مشکل نیستید از تمام پادگیر­ها می­تونید می رو بشنوید. اما به جهت اینکه اصل دسترسی اینترنت امروز به یک معضل تبدیل شده و بسیاری از ما دسترسی به شبکه جهانی نداریم بالاخص دوستانی که در ایران زندگی می­کنید راهکاری که به ذهنمون رسید اینه که بر روی وبسایت mey.ir دسترسی داشته باشید و فایل­های پادکست رو بر روی خود وبسایت بشنوید. بعلاوه یک امکان دیگری هم پیش از این بود حالا تکمیل شده و اون هم دسترسی به متن جرعه­هاست، اگر به هر دلیلی نیاز دارید که یا همزمان به شنیدن یا بعد از اون متن رو مرور بفرمائید اون هم بر روی وبسایت قابل دسترسیه، بالاخص برای دوستانی که ناشنوا یا کم شنوا هستن امیدوارم که این امکان مثمر ثمر باشه. فقط برای دسترسی به متن جرعه­ها نیاز هست که در سایت عضو بشید که البته عضویت هم خیلی سادست هم رایگان. پیش درآمد رو همین جا به پایان می­برم و وارد موضوع می­شم.

موانع سعادت

من در این جرعه می­خوام موانع سعادت از نگاه شوپنهاور رو بگم شوپنهاور به دو تا مولفه اشاره می­کنه می­گه این دو تا دشمن سعادتن، اما قبلش تعریفی از سعادت به ما ارائه نمی­ده دیگه می­دونیم که در سبک و سیاق بحث کردن شوپنهاور این خیلی عجیب نیست، چون او مفاهیم رو سلبی بیان می­کنه تو خیلی از موارد. نمیاد حق رو تعریف کنه می­گه ظلم نکن آن چه هست حقه، نمیاد لذت رو تعریف کنه می­گه ما یه رنجی داریم هر وقت تو تونستی مانعی در برابر این رنج ایجاد کنی می­شود لذت، در خصوص آزادی هم همینو می­گه می­گه امتناعی از اراده نداشته باشی یه آزادیه این شیوه بحث شوپنهاور هست.

[restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!

‘ subscription= ‘1,2’ ]

اما من می­خوام سعی بکنم قبل از این که وارد بشم در تدوین موانع سعادت یا دشمنان سعادت بیام چنانی که من می‌فهمم از حیث ایجابی سعادت این است، این حیث ایجابی رو هم دارم بر اساس تعالیم شوپنهاور می­گم منتهی تو تبیینش دست بردم اون طور که خودم فهمیدم دارم بیان می­کنم و به فهم من سعادت یک مسیره یه نقطه نیست خب یه جاده‌ای هست که باید سپری بشه. ما طیفی از سعادت­مندی داریم و در این مسیر سه گام یا سه سطح از سعادت رو می­تونیم تجربه بکنیم و پیش بریم. یعنی برخلاف شوپنهاور که دو پله‌­ای داره تعریف می­کنه من می­خوام سه پله‌­ای تعریفش بکنم این پیش درآمدشه.

گام‌ نخست سعادتمندی

اما اون سه تا گام چیه؟ گام نخست ما برای این که در زندگی به سعادت برسیم اولاً باید زنده بمانیم یعنی امتداد عمر و زنده مانی خودش می­شه گام اول یا پی سعادتمند شدن. یعنی تمام ملزومات حیاتی رو بتونیم تامین کنیم، می­شه آب، غذا، هوای سالم، سلامتی، دانش و آگاهی پایه و ابتدایی جهت بکارگیری این ملزومات. حالا همین­ها که من می­گم رو شما با مثال­هاش در ذهنتون بیارید. این گام نخست سعادتمندیه. اما گام دوم چیه این گام دوم رو من از بحث­‌های شوپنهاور استخراج کردم ولی بهش حیثیت مستقل دادم گفتم من این رو می­خوام بعنوان یه گام مستقل ببینم. چرا ؟ مبتنی بر تجربه زیسته خودم، چنانی که من زیستم و فرصت تفکر و فهم پیدا کردم این انقدر اهمیت داره که من از لابلای اون دوتا دیگه‌­ای که قبل و بعد از اینه درش میارم و مستقل می­خوام بهش فکر کنم و اون هم اینه که عزیز جان وقتی من در گام اول به ملزومات حیات رسیدم این کافی نیست که برم یه مرتبه برای گام نهایی و مسیر تعالی و کمال رو طی بکنم، بلکه من باید از ثباتِ اندوخته‌­هایِ گام اولم اطمینان حاصل کنم. پس گام دوم وجه تثبیتی داره، یعنی من رسیدم به خوراک و پوشاک و مسکن و سلامت و امثالهم و می­دونم که نیازهای حیاتیم تامین شده، اما اگر قرار باشه همواره در اضطراب و نگرانی از دست دادن این تامین شدگی باشم مسیر ادامه پیدا نمی­کنه، بلکه من در همون خانه اول متوقف می­مونم. اینکه تو اکنون خانه و سرپناه داری غذا و خوراک و پوشاکم داری ولی نمی­دونی سال بعدم داریش یا نمی­دونی سال آینده با همین بها با همین میزان که عمر صرف کردی امروز تا اینارو کسب بکنی می­تونی پایداری این تامین شدگی رو تضمین بکنی یا نه؟

گام دوم سعادتمندی

پس اگر اسم گام اول تامین ملزومات ابتدایی حیاته اسم گام دوم می­شود ثبات و پایداری. این ثبات و پایداری رو مایی می­فهمیم چقدر اهمیت داره که ازش محروم بودیم شما ممکنه که در یه کشور توسعه یافته و دارای ثبات اشخاصی رو ببینی که اتفاقاً به شکل نسبتاً محرومی زندگی می­کنن، یعنی از نگاه من و تو اگر تماشاشون بکنیم می­بینیم این داره توی یه کانتینر کنار رودخونه داره زندگی می­کنه. یا اصلاً توی کمپ توی چادر شرایطی که به نظر ما خیلی هم شرایط مقبولی نیست ولی داره زندگی می­کنه، اما تفاوتی که او با ما داره اینه که او همانی که داره رو می­دونه به نحو مستمر می­تونه حفظ بکنه. یعنی اگر یه مستمری ثابتی داره و یه لوکیشن مشخصی رو هم انتخاب کرده داره در اون زندگی می­کنه، می­دونه دچار تورم‌­های مدام نیست. می­دونه دچار نوسان­‌های مدام نیست، می­دونه فردا و پس فردا مقررات روز به روز عوض نمی­شه یه روز بگن اینجا می­تونی زندگی کنی یه روز بگن نباید اینجا اقامت بکنی .

این ثباته به او رضایت­مندی می­ده که می­تونه لذت همانی که داره رو ببره. اما تو امروز ممکنه در امکانات مجلل­تری نسبت به او زندگی کنی اما از ثباتش نا مطمنی. این که من و شما می­بینیم توی جوامع توسعه نیافته افرادی هستند که به ثروت و مکنت رسیدن ولی برای لذت بردن از دارایی شون کوچ موقت یا دائم می­کنن به سرزمین دیگری که اونجا از دارایی شون لذت ببرن. اینا همه مربوط به گام دومه یعنی تو امکان بهره مندی از دارایی داشته باشی به نحو با ثبات و پایدار. حالا هر کدوم از این سه گام رو می­شه مفصل توضیح داد ولی موضوع این جرعه اینه که من فقط یک نمای کلی از فهمم رو به شما ارائه بدم این هم گام دوم.

گام سوم سعادتمندی

اما گام سوم چیه یه بار سریع مرور کنیم از ابتدا. گام اول این بود که مایحتاج ابتدایی حیات رو داشته باشیم گام دوم این بود که آن مایحتاجی که داریم رو بتونیم تثبیت کنیم و بدونیم پایداره و حداکثر آزادی و امنیت رودر بهره برداری از اون­ها داشته باشیم، این شد گام دوم. و گام سوم گام استعلاییه. حالا ما می­خوایم عبور بکنیم، تعالی طلبی بکنیم، بگیم من داراییم رو دارم این دارایی رو هم تونستم تثبیت بکنم حالا من می­خوام حیات متعالی انسانی رو تجربه کنم. من می­خوام فکر کنم من می­خوام هنر بورزم من می­خوام تجربه بکنم زیستن رو، تجربه­‌ی زیست یعنی تو می­تونی زیستنی­های زندگی رو از لایه محسوسات بیاری تو مفاهیم و معقولات. خب این احتیاج داره تو دو گام قبل رو سپری کرده باشی و برسی به گام سوم.

تمام اون چیزهایی که ما داریم الان راجع بهش صحبت می­کنیم مربوط به حکمت مربوط به اندیشیدن مربوط به توسعه تعقل این­ها قاعدتاً مال گام سومه. یکی از دلایلی که می­بینید خیلی­ها مثلاً فرض بفرمایید در محدوده­‌ی سنی سی و چند سالگی به بعد حرکت می­کنن به سمت یافتن این مفاهیم و تازه دارن به معنای زندگی فکر می­کنن، می­فلسفن، تعمق می‌کنن هم اینه که اون دو گام قبلی رو سپری کردن. یا کارشو پیدا کرده شغلشو داره به یه حد ثبات نسبی رسیده پس حالا می­ره به دنبال یه چیز دیگه یا لاقل جای خالی چیز دیگه‌­ای رو داره حس می­کنه. ولی اگر در اون دو گام قبلی همچنان ناگزیر به تکاپو و نیازمند دویدن باشه، فرصت تعمق در این لایه سوم رو پیدا نمی­کنه. حالا شما اینو مد نظر داشته باشید در ادامه من دشمنان سعادت از نگاه شوپنهاور رو می­گم براتون.

دیدگاه من

هم‌پیاله­‌های من، من نگاه خودم رو در سه گام خدمت شما گفتم حالا می­خوایم بریم سراغ نگاه شوپنهاوری. نگاه شوپنهاوری دو رکنیه، یعنی داره دو ضلع رو می­بینه. این تیکه رو من داخل پرانتزر دارم اضافه می­کنم بعید نیست بشود اینطور تفسیر کرد که این دوالیته و دوگونه بینی شوپنهاوری برخواسته از نگرش کانتیه، کانت وقتی که می­خواد صحبت بکنه و معرف شناسی رو برای ما تبیین بکنه داره از دو عنصر عینی و ذهنی صحبت می­کنه، یک سوژه داره و یک ابژه .گرچه که در این موضوع سعادت شوپنهاور نمی­ره سراغ کانت و نظرات خودش رو می­گه ولی برداشت من اینه که بی تاثیر نیست یعنی اون بن مایه­‌ی تفکرش این جا هم سایه انداخته که بن مایه تفکر از کانته. خب پرانتزو ببندیم.

سعادت از دیدگاه شوپنهاور

شوپنهاور می­گه دشمن سعادت برای انسان دو چیز است: رنج و بی حوصلگی . رنج همون کلمه‌­ایست که مترجم انگلیسی از متن آلمانی که خواسته برگردان کنه کلمه­  Painرو براش گذاشته یعنی بریم سراغ متن انگلیسی یعنی Pain. بی حوصلگی کدوم کلمه است؟ (Boredom)  این کلمه‌­ایست که در برخی از متون دیگر شوپنهاور بعنوان ملال ترجمه شده. چرا این تذکر رو عرض می­کنم؟چون تفکیک بین رنج و ملال از جانب شوپنهاور خیلی معروفه و از توی این سال­ها خیلی واضح وایرال شده و تو رسانه­‌های مختلف هم شنیدیم. این­جا داره بر اساس همون رویکرد متن رو اراده می­ده به ما، حالا حسام تو چرا اینو می­بندی اون دوالیته یا به نگاه دوگانه بین کانتی؟ توضیحم رو می­گم ببینم شما قانع می­شید یا نه؟

 رنج و بی‌حوصلگی

موقعی که داره از رنج صحبت می­کنه نیاز انسان به یک دارایی بیرونی رو داره مطرح می­کنه، یعنی چیزی از بیرون باید به من اضافه بشه که این درد من مرهم پیدا بکنه. این لحظه‌­ایست که من برای تسکین خودم به یک اُبژه‌­ی بیرونی نیاز دارم اما مقابلش وقتی که داره از بی حوصلگی یا ملال صحبت می­کنه، مرهم در بیرون نیست بله که به یک قوا و اندوخته­‌ی روحی و ذهنی نیاز داریم که بتونیم این مشکل رو مرتفع کنیم این زخم رو مرهم بکنیم. اگه بخوام از روی خود کتاب به شما نشانه بگم صفحه­‌ی ۴۰ پاراگراف دوم میاد می­گه خلاء روحیه که عمدتاً دلیل می­شه که حالا ادامه می­ده متن رو… این خلاء روحی همان نیاز ذهنیست به یک خوراک به یک اندوخته که مارو از بی حوصلگی نجات بده. بنابراین رنج بعنوان یکی از دشمن‌­های سعادت و بی‌حو‌صلگی بعنوان دشمن دیگر دو سوی مقابلند دو سمت متفاوت­اند. می­گه هر چی از رنج فاصله بگیری به بی‌حوصلگی نزدیک­تر می­شی.

امنیت و ثبات

برگردیم صفحه­‌ی ۳۹ پاراگراف سوم رو براتون از ابتدا می­خونم نگاه کلی ما را متوجه می­کند که دو دشمن سعادت انسان یکی رنج و دیگری بی حوصلگیست. می­توان گفت که به هر اندازه موفق شویم که از یکی از این دور شویم به دیگری نزدیک­تر می­شویم. حالا من چرا اومدم این دوتارو در سه گام تعریف کردم؟ من یه گام میانی هم گذاشتم این آورده­‌ی من به بحث نیست فقط تقسیم رو متفاوت ارائه دادم. شوپنهاور صفحه ۳۹ پاراگراف چهارم می‌گه نیاز به محرومیت رنج را از بیرون ایجاد می­کند در مقابل امنیت و رفاه، بی‌حوصلگی را. من فهمم اینه که امنیت و رفاه خودشون به تنهایی بی حوصلگی ایجاد نمی­کنن امنیت و رفاه رو اومدن گذاشتن بعنوان یک گام میانی. یعنی می­گم تا وقتی که ما داریم نیازهای بیرونی­مون رو تامین می­کنیم اساساً نمی­رسیم به مرحله‌­ی بی حوصلگی و ملال در این معنا بلکه نیازهای حیاتی همواره ما رو به دنبال خودش می­کشه. بنابراین ما یک نیاز تکمیلی پیدا می­کنیم و اون هم رسیدن به پایداری در تامین شدن نیازهای ابتداییه، این پایداری رو اسمشو گذاشتم امنیت و ثبات، که این اسم هم مال همین متنه.

حرکت به سمت تعالی

خب میام می­گم در گام سوم هست که ما تثبیت کردیم نیازهای ابتدایی مون رو که حالا حرکت می­کنیم به سمت تعالی یعنی انسانی اگر در این حرکت سوم و گام سوم دچار سرخوردگی و کم مایگی بشیم این جاست که ملال معنا پیدا می­کنه بنابراین من محتوایی که نظر شوپنهاور بوده رو نقد نکردم فقط در نحوه‌­ی ارائه پله­ها یه مقداری متفاوت تبیین کردم. توی این صفحه اگر ملاحضه بکنید تاکید بیشتر شوپنهاور روی بحث بی حوصلگیه خب حق هم داره این که شکم گرسنه رو باید سیر کرد مثلا چه می­شه که ما با بی حوصلگی روبرو می­شیم اتفاقاً بحران بی حوصلگی و ملال برای کسایی که قدرت ذهنی بیشتری دارند پر رنگ­تر خودنمایی می­کنه مثل کسیه که میل بیشتری داره اشتهای بیشتری داره یا معده بزرگتری. داره اخه ما وقتی مثال معده و گوارش و اینا رو در بدن می­زنیم این یک مخزن محدوده زمانی که ما مجهز به قدرت فکری بشیم فکر همزمانی که داره تغذیه می­شه از بیرون خودش هم بزرگ می­شه. یعنی این معده به سمت گشوده­تر شدنه چنانکه هر چه بیشتر بهت بدن باز متقاضی­تر میشی.

سرگرمی

جلوتر صحبت می­کنیم از اینکه اگر این قدرت ذهنی به حد کفایت در فرد باشه چه خواهد شد؟ ولی قدرت متوسط یعنی کسی که رسیده به این مرحله از این دو گام قبلی یا به تعبیر شوپنهاور از رنج‌­های ابتدایی عبور کرده اما حالا قدرت ذهنی کافی هم نداره که بخواد به دنبال خوراک غنی و گل درشت بره شوپنهاور می­گه در این مرحله آدم­ها سعی می­کنن با معاشرت­‌های سطحی یا سرگرم شدن به اخبار کم مایه نیاز خودشون رو تامین کنند و نوعی سرگرم کنند خودشون رو. اینجاست که مقوله‌­ی سرگرمی قابل توجه می­شه ببینید وقتی داریم از سرگرمی صحبت می­کنیم دقت داریم که موضوع استراحت نیست استراحت روی توی پاراگراف سوم صفحه­‌ی 40 آورده جدا کرده. اما خط اول می­گه از زمانی که به استراحت نیاز داریم بگذریم. پس موضوع سرگرمی بحث استراحت نیست استراحت جزء نیازهای پایس سرگرمی مال وقتیه یعنی تو رسیدی به مرحله‌­ای که زمان داری و فراغت داری نمی­دونی کاسه‌­ی فراغت تو از چی پر کنی؟ مصالح لازم رو هم برنداشتی قوه‌­ی ذهنی کافی هم نداری که به تفکر بپردازی و الا تو ادامه همون پاراگراف می­گه که فعالیت بی پایان فکر اشتغال آن به پدیده­‌های متنوع جهان درون وبیرون که همواره تجدید می­گردد، توانایی و انگیزه برای شکل دادن و تبدیل این­ها به ترکیب­‌های نوع ذهن ارتقا یافته را از حیطه بی حوصلگی و کسالت بسیار دور می­کند.

ذهن پر مایه

یعنی آدمی که ذهن مجهز داره اصلا در فراغت دچار بی حوصلگی نمی­شه اتفاقاً وقت هم کم داره. صفحه40 پاراگراف دوم هم اینو تضمین می­کنه می­گه کسی که از نظر ذهنی پر مایه است در درجه­‌ی اول غالب این است که از رنج و ناراحتی آزاد باشد، نیازهای پایه. و آرامش و فراغت داشته باشد، ظرف مناسب. و در نتیجه به دنبال زندگی آرام با قناعت و در حد امکان بدون درگیریست. از این رو پس از اندک آشنایی با کسانی به اصطلاح هم نوع هستن به اصطلاح  رو هم به زور آورده یعنی معلومه که خودش تن نمی­ده به هم نوعی با عوام به انزوا کشیده می­شود و اگر شعوری در حد کمال داشته باشد تنهایی رو بر می­گزیند. بنابراین مساله­‌ی بی حوصلگی که ما ها گرفتارش می­شیم مال عقل متوسطه مال فراغت تهی‌ه که اگه ما مراحل رو رد کردیم رسیدیم به پایه سوم احتمالاً اما ذهنمون مشغول به آنچه که باید باشه نیست.

مسئولیت اجتماعی

خب من این جرعه رو با دو تا سه تا اشاره به پایان ببرم اشاره اول که اگه خاطرتون باشه جرعه رو آغاز کردم با آرزوی آگاهی و صبر بر آگاهی. خودتون متن رو ملاحظه می­کنید تو بخش­‌های پایانی صفحه ۴۰ شوپنهاور به تفسیر تفضیل توضیح می­ده که کسانی که قوای ذهنی مضاعف دارن گیرندگی و حساسیت شون نسبت به جهان پیرامون بیشتره و این گیرندگی بیشتر برای اون­ها رنج مضاعف به همراه میاره، مزاج شون رو تندتر می­کنه  و اون­ها رو در معرض آسیب‌­های روحی و جسمی قرار می­ده. کسی که پا می­زاره به وادی تفکر و صاحب ذهن گشوده است  یکی از چیزهایی که باید بسیار به او متوجه باشه اینه که بتونه بدنش رو به نحوی تیمار داری بکنه که طاقت این تعقل رو بیاره، بعداً مستهلک می­شه در فکر مستمر این یه نکته. نکته بعدی ببینید داداش من آبجی من اگر ذهن غنی رو به محتوای متوسط سرگرم کنیم انباشته می­شه اما آرام نمی­گیره رجوع ما به بیرون باید به قدر ضرورت باشه من خیلی موافق با انزوا طلبی به این نحو که شوپنهاور می­گه نیستم و اتفاقاً برای متفکر مسئولیت اجتماعی قائلم، تو جرعه‌­های متعددی بعد از جرعه­‌ی ده در مورد بحث عوام و خاص، در مورد بحث انسان فرضی، در مورد بحث نوابغ نظرم رو عرض کردم خدمت شما اما این رجوع به جامعه باید در نقش غریق نجات باشه نه غریق. غرق شدن در روزمرگی، غرق شدن در انبوه اخبار، اینا گاهی فعالیت نیست بلکه فعالی نمایی برای اینکه ما به خودمون تسلی بدیم که داریم کاری می­کنیم چون کار سخته رو زمین گذاشتیم .کار سخت چیه؟ فانوس به دست بودن تفکر کردن و راه اندیشیدن رو گشودن اون کار سخته است بلکه داد زدن و فریاد زدن و اینا که تسلی‌ست خشممون رو بیرون می­ریزه. بنابراین حواسمون هم به مسئولیت مون باشه هم به تندرستی و سلامت مون باشه و هم مبادا این ذهن توانمند رو با خوراک نارس دچار ریشه سوزی بکنیم.

سعادت طلبی

و عرض آخرم هم در مورد سعادت طلبیست. ببینید من تعمداً نگاه خودم رو بازشده­تر و در سه گام گفتم که مطالبه رو روشن کنم. هر چه ما با جزئیات بیشتری بتونیم سعادت رو تعریف بکنیم طلب مون از زندگی روشن­تر می­شه مقصد مون روشن­تر می­شه. هر عرضه­‌ی اجتماعی که شما بخواین داشته باشید باید حداقل پاسخگوی یکی از این سه سطح نیاز باشید، فرقی نداره بخوای درس بدی بخوای استارت آپ داشته باشی می­خوای تولید محتوا کنی می­خوای پادکست بسازی هر کاری می­خوای بکنی یا باید نیازهای پایه انسان رو تسهیل بکنی یا باید ثبات بر تامین شدگی امکانات اولیه ایجاد بکنی یا باید خوراک برای ذهن آدم­ها تدارک ببینی. اگر جز این باشه با اقبال جامعه روبرو نمی­شیم. در حوزه‌­ی عمومی هم همینه یعنی اگر در خصوص یک ابر خدمت­گذار صحبت کنیم که می­شود دولت، تکلیف داره این «یا» ­ها رو برداره بجاش «و» بزاره یعنی حاکمیت خوب حاکمیتیه که سعادت رو برای مردمانش تسهیل بکنه. پس یعنی باید چیکار کنه؟

• نیازهای پایه رو تامین کنه.
• تامین شدگی نیازهای پایه رو تثبیت بکنه و شهروندانش رو بتونه در فضای پایدار و با ثباتی حفظ بکنه.
• فرصت تعالی و حرکت ذهنی براشون ایجاد کنه وقتی داریم می­گیم فرصت یعنی باید قدرت حرکت رو به شهروند بده. اگر اینو برداری می­شه تحمیل و کشان کشان به بهشت بردن این اسمش تعالی نیست این اسمش رمه داری و گله داری است.

من این جرعه رو همین جا به پایان می­برم که البته میانه­‌ی کلامه و گفتنی بیش از این­ها امیدوارم با شما باشیم و در جرعه‌های بعد همچنان با هم فکر کنیم و مسیر رو طی کنیم.[/restrict]

در این جرعه، مباحث مهم و شاید جنجال برانگیزی را مزه کرده‌ایم. از اینکه متفکران و فیلسوفان، چه نسبتی با باورهای ایمانی داشتند، از اینکه خودکشی در نگاه شوپنهاور چه جایگاهی دارد و چرا دانستن دیدگاه شوپنهاور نسبت به این موضوع می‌تواند حائز اهمیت باشد. همچنین چند سطر از مواضع او نسبت به رویکردهای عرفانی را به‌طور گذرا خوانده‌ایم.

منابع:

– در باب حکمت زندگی – صفحۀ ۳۸
– جهان و تأملات فیلسوف – صفحه ۱۰۷
– جهان همچون اراده و تصور – صفحه ۳۹۲

متن کامل جرعه‌‌ی سی و پنجم

مِی می‌شنوید مجموعه جستارک‌هایی با طعم حکمت زندگی که جرعه جرعه مهمان من حسام ایپکچی هستید.
همسفر‌های من سلام امیدوارم که در عافیت و تندرستی همسفر باشید با من. جرعه‌ی ۳۵ام می رو باهم می‌نوشیم و می‌گوشیم. این جرعه در هفتم شهریور ماه سال یک ضبط می‌شه.

قبل از اینکه وارد بشم به موضوع اصلی اپیزودمون که خیلی موضوع پیچیده و حائز اهمیتیه، ممکنه به درازا هم بکشه، دوتا سوالی که این روزها زیاد از من می‌پرسید حالا یا تو آیدی‌های شخصیم یا توی اکانت‌های مربوط به می اینها رو پاسخ بدم و بعد برم به سراغ موضوع‌مون.

سوال اول می‌فرمایید که بعضاً در دسترسی به می دچار مشکل می‌شید، البته اونایی که دارن این دقایق رو می‌شنوند قاعدتاً از این پرچین گذشتند، ولی اگه اطراف شما کسی هست که هم‌قافله‌ی ماست همسفر ماست و می‌دونید که مشکل داره لطفاً راهنماییش کنید. موضوع از این قراره که می هم روی سرورهای داخل ایران آپلود می‌شه هم سرورهای خارج از ایران دسترسی ما به سرورهای خارج از ایران، یعنی دسترسی شنونده‌ها، با محدودیت روبروست، فیل** شده، چرا؟ از حافظ بپرسی می‌گه بهر یک جرعه که آزار کسش در پی نیست زحمتی میکشم از مردم نادان که مپرس. حالا چی کار بکنین؟ یه راه اینه که از روی سرورهای داخلی بشنوید، میزبان داخلی ما وبسایت شنوتو هست. بچه‌های هم سن و سال خودمونن ایرونین و کسب و کار داخلیه، هم سراغشون برید می‌تونید ازشون حمایت کنید هم می رو بشنوید. این یک راه است؛ راه دیگه اینه که اگر از کست باکس می‌شنوید اسم من رو سرچ کنید حسام ایپکچی که سرچ بکنید دوتا فید می برای شما میاره یکی سابسکرایبرای بیشتر داره اون مال سرور خارج از ایرانه و فعلاً با محدودیت روبه‌روایم یکی سابسکرایبراش کمتره اون از سرور داخلیه می‌تونید اون رو دنبال کنید. اگر از اپل پادکست می‌شنوید راهش اینه که از فیل**شکن استفاده بکنید. از همه‌ی اینها گذشته روی وبسایت mey.ir  تمام اپیزودها قابل دسترسه فعلاً برای همه، تا یه مدتی بعد بگذره احتمالاً فقط برای اعضا، متن کامل اپیزودها هم داره یک به یک ارائه می‌شه که در دسترس همه دوستان قرار بگیره اگر با خوندنش راحت‌تر هستید متن رو بخونید. راه‌حل بلند مدتش هم داریم بررسی می‌کنیم باید یک مقدار تغییر فید بدیم تغییر سرور بدیم چون هزینه‌ها به ارز هست و یه مقداری هم احتیاج به تامل داره دیگه باید به اندازه‌ی جیب‌مون برنامه ریزی بکنیم و بشه ادامه داد این کمی زمان برده امیدوارم ظرف چند هفته‌ی آینده یک راه‌حل اصولی پیدا کنیم. این سوال اول لطفاً به اهلش برسونید که دسترسی داشته باشند به می‌.

سوال دوم اینه که [restrict message=’ دوس داری ادامه مطلب رو بخونی؟ روی کلید عضویت اون بالا کلیک کن و عضو شو! منتظرتیم!

‘ subscription= ‘1,2’ ] از من می‌پرسید چرا فاصله‌ی بین جرعه‌های می زیاد شده؟ اول این که منم مثل شما تب کرده‌ی همین زمستونم و ما همه‌مون در حال زیستن بر روی یک تردمیلیم یعنی مجبوریم با توان مضاعف بدویم که فقط در جای خودمون بمانیم والا صرف ایستادن ما رو پرت می‌کنه از گردونه بیرون. همه‌مون درگیرتر از قبلیم این روزها و من هم مثل شما. اما مضاعف بر این احتیاج به مطالعه دارم الان اگر که دقت بکنید بافت ارائه‌ی جرعه‌ها تغییر کرده حجم محتوای قابل ارائه در هر جرعه بیش از جرعه‌های قبله زمانش طولانی‌تره. من حتی برای اینکه شما مشرف باشید برای اینکه چه فرایندی طی می‌شه چه مطالعه و یادداشت برداری می‌شه تا یک جرعه‌ی می منتشر بشه یکی دوتا فیلم گرفتم و تصمیم دارم توی اینستاگرام خودم منتشر کنم که مسیر رو ببینید. بنابراین درسته فاصله‌ی بین جرعه‌ها داره بیشتر می‌شه منم همه‌ی سعیم اینه که این فاصله رو کمتر کنم اما این جرعه‌ها اون جرعه‌ها نیست قوارش متفاوته شما هم متقابلاً باید زمان بیشتری صرف کنید برای حلاجی کردنش، مثل فایل زیپ شدس، این در ذهن من و شما بخواد اکسترکت بشه زمان می‌بره و احتیاج داره حوصله کنید. این دوتا نکته رو می‌خواستم در ابتدا اشاره بکنم و بریم به سراغ جرعه‌ی سی و پنجم.

با این تذکر جرعه‌ی ۳۵ رو آغاز می‌کنم، محتوای می برای تمام گروه‌های سنی قابل شنیدنه یعنی از حیث رعایت ادبیات ارائه و اخلاق عمومی هیچ محدودیتی برای شنیدن می در هیچ گروه سنی وجود نداره بنابه رعایت همان اصول اخلاقی هیچ اشاره‌ای به واقعه، به حادثه‌ی مربوط به خودکشی، روایت خشونت آمیز در این جرعه وجود نداره ما صرفاً به ارزیابی دیدگاه شوپنهاور نسبت به خودکشی می‌پردازیم. شوپنهاور هم از مخالفین و منتقدین خودکشی‌ست و دلایلش رو مفصلاً باهم صحبت می‌کنیم، با این همه اگر شما یا کسان دیگری که پیرامون‌تون هستند و جمعی دارید می‌شنوید به این جمع‌بندی رسیدیم که در موقعیت ذهنی و روحی و روانی کنونی‌تون پرداختن به این موضوع مزاحم آرامش ذهنی شما هست لطفاً از این جرعه بگذرید. توالی موضوعی نداره شما می‌تونید این جرعه رو نشنوید از جرعه‌ی ۳۴ که جرعه‌ی قبل بود یا حتی از جرعه‌ی ۳۳ برید به جرعه‌ی ۳۶ و ادامه رو بشنوید یعنی من نحوه‌ی ارائه‌ی این جرعه رو طوری تنظیم کردم که ضرورتی به شنیدن اون برای شما نباشه و از اونجایی که حتماً مخاطبین می اهل خرد و تصمیم و اراده‌ی آگاهانه هستند من به تصمیم گیری خودتون برای شنیدن ادامه جرعه اعتماد می‌کنم و وارد در محتوا می‌شیم.

ابتدا منابع رو خدمت شما عرض می‌کنم همچنان روال بحثمون روی کتاب در باب حکمت زندگی است در این جرعه از پاراگراف سوم صفحه‌ی ۳۵ بحثمون آغاز می‌شه و تا پایان صفحه‌ی ۳۸، در تکمیل کتاب جهان و تاملات فیلسوف، حالا اگر که مشخصات کتاب رو خواستین تشریف می‌برین روی سایتmey.ir  منابع رو توضیح دادم، از این کتاب صفحه‌ی ۱۰۷ و ۱۱۴ موضوع این اپیزود رو در بر می‌گیره اما ستون اصلی حرفمون از روی کتاب اصلی شوپنهاوره، یعنی جهان همچون اراده و تصور، مشخصاً بند ۶۹، می‌شه صفحه‌ی ۳۸۹ تا ۳۹۲ ترجمه‌ی فارسی این بخش به جرعه‌ی اخیر بر می‌گرده اما من فراخور صحبت نیاز دارم که یه کمی عقب‌تر هم نقل قول کنم خدمت شما کما فی سابق شما نیاز نیست کتابا روبه روتون باشه ما روخوانی و متن خوانی و خلاصه گویی نداریم هر جایی بحث اقتضا کنه من به متن استناد بکنم اون تکه‌ی مورد نیازم رو روخونی می‌کنم برای شما. این از منبع. من یک سری بحث بگم خدمت شما بر اساس کتاب در باب حکمت زندگی رسیدیم الان به مقوله‌ی سلامتی و نسبتش با سعادت؛ شوپنهاور می‌گه که سلامتی مبنای سعادته ولی اگر کسی سلامتی نداشته باشه زمینه‌ی لازم برای زندگی خوشحال و سعادتمند رو نداره. پیش از این در مورد مستثنیات این بحث حرف زدیم و گفتیم چه بسا افرادی هستند که سلامتی ندارند ولی اتفاقاً قوای خودشون رو متمرکز کردند در یک حوزه‌ی مشخص و توشه‌هایی رو به دست آوردند که آدم‌های سالم و سلامت به دست نیاورد اما داریم از باب غلبه صحبت می‌کنیم می‌گیم عموماً این گونه است و بعد از این مسئله‌ی سعادت و سلامت شوپنهاور چند تا خروجی می‌گیره در صفحاتی که نشونیش رو تو قسمت منبع خدمت شما گفتم. یکی از بحث‌های جالب و مهمی ‌که می‌گه که من نمی‌‌خوام بهش بپردازم و ازش عبور می‌کنم اما ایستگاه خوبیه برای اهلش اگر خواستند تعمق بکنند مقوله‌ی تیپ شناسی‌ست ما در تیپ شناسی می‌‌خوایم مثل جدول مندلیف که عناصر رو بر اساس خصایص مشترک پشت سر هم می‌چینیم که شناخت اونها رو برامون ساده‌تر بکنه می‌‌خواهیم انسان‌ها رو بر اساس خصایص مشترک در دسته‌هایی بچینیم و مسیر شناسایی اونها رو برای خودمون هموارتر بکنیم. حالا شما ممکنه با تیپ شناسی موافق باشید یا موافق نباشید ولی بلاخره بخشی از زحمات اندیشمندان در طول تاریخ صرف این حوزه شده. یکی از روش‌های این تیپ شناسی یا دسته‌بندی تقسیم انسان‌ها بر اساس مزاجه که سرفصلی می‌شه برای دانشی به نام مزاج‌شناسی من هم الان دغدغم نیست هم توشه‌ی کافی‌شو ندارم می‌‌خوام ازش بگذرم ولی بدانید در همین صفحاتی که داریم ازش عبور می‌کنیم این موضوع صحبت شده و شوپنهاور اتفاقاً می‌گه که بسیاری از کسانی که ما به عنوان فیلسوف می‌شناسیم اینا مزاج صفراوی دارند و مستعدند برای افسردگی. شاهد مثال هم در متن می‌‌آره که خودتون خوندید. از همینجا مقوله‌ای به نام افسردگی رو باز می‌کنه توجه دارید شوپنهاور در موقعیتی یا در برهه‌ای از تاریخ داره این حرف رو می‌‌زنه که هنوز فروید نیامده که علم روانشناسی به معنا و سیاق امروزی شکل بگیره و در اختیار ما باشه، در واقع فروید آثار خیلی از اندیشمندان سابق بر خودش رو مطالعه می‌کنه از جمله شوپنهاور و بعد می‌‌رسه به نتایجی که امروزه در اختیار ما هست. پس این هم قابل توجهه او در زمانی در مورد آسیب‌های روانی داره صحبت می‌کنه که اصلاً منفک کردن مقوله روان از جسم مسئله‌ی متداولی نیست و اتفاقاً او هم خیلی پررنگ این‌ها رو از هم تفکیک نکرده می‌گه چه بسا یک مشکل مزاجی یا یک مشکل گوارشی ختم به علائم افسردگی بشه اما به هر حال این که داره این موضوع رو می‌بینه قابل توجهه. یک اشاره و گریزی هم به مقوله‌ی مطلق گرایی می‌‌زنه که باز من الان نمی‌‌خوام در این جرعه بهش بپردازم می‌گه انسان مطلق‌گرا چون انتظار خوب مطلق داره و خب خوب مطلق هم محقق نمی‌شه، مطلق‌گرا رو من به عنوان کلمه‌ی تالیفی خودم دارم اینجا استفاده می‌کنم. این همان چیزی است که متداولاً بهش می‌گیم کمال‌گرایی ولی من کمال گرایی رو چون مثبت میدونم دارم در مورد مطلق گرایی الان حرف می‌‌زنم، خوب مطلق محقق شدنی نیست اصلاً ظرفیت خوب مطلق برای ما فراهم نیست پس همواره ما نسبت به تصور مطلقی که از خوب داریم یک فاصله‌ای رو با اون چیزی که در واقع روبرو شدیم باهاش و تجربه می‌کنیم می‌تونیم پیدا کنیم. شوپنهاور می‌گه اگر که، حالا این مثال و عدد از منه، مثلاً ۱۰ درصد از تصویر مطلق که در ذهن ما هست محقق نشده فردی که میل به افسردگی داره نمی‌‌ره به اون ۹۰ درصد محقق شدش فکر کنه می‌‌آد سراغ این ده درصد و غصه‌ی این ده درصد رو می‌‌خوره دروغ نمی‌گه به این معنا که این ۱۰ درصد واقعاً نشده اما چون فرضش در این بوده که باید این هم می‌شده و اون فرض خودش محل نقده اینجا بساطش برای افسردگی پهنه‌. همه‌ی این مسیر رو طی می‌کنه طی می‌کنه و می‌‌رسه به گزینه‌ای به نام خودکشی می‌گه چه بسا فردی که دچار ناکامی ‌شده و یا از افسردگی رنج می‌بره گزینه‌ی خودکشی رو انتخاب بکنه. مسئله‌ی خودکشی از نگاه شوپنهاور برای من حائز اهمیت بود به همین خاطر در این جرعه می‌‌خوام از پنجره‌ی او به مقوله‌ی خودکشی نگاه کنم. چرا نگاهش برام حائز اهمیت بود؟ چون جزء اندیشمندان و فیلسوفانی‌ست که در زندگی خودش طعمی از خودکشی رو مزه کرده. چطوری؟ بر اساس قول مشهوری که در تاریخ زندگی او درج شده میدونیم که پدر شوپهاور بر اثر خودکشی مرده و برخی می‌گن حتی شاهد این مرگ بوده. پس ما داریم از زبان فیلسوف دقیق و عمیقی به مقوله‌ی خودکشی نگاه می‌کنیم که او خودش در زندگی تجربه‌ای از این مسئله داشته. با من موافقید؟ قاعدتاً ما انگیزه‌ی کافی برای به سراغ ارزیابی و تحلیل او نسبت به این موضوع رفتن رو داریم. من اینجا دیگه صحبتم در مورد کتاب در باب حکمت زندگی تمومه می‌‌خوام برم به سراغ منبع بعدی یعنی کتاب جهان و تاملات فیلسوف، در صفحه‌ی ۱۰۷ جستار شوپنهاور در باب خودکشی هست قبل از اینکه من به این جستار اشاره کنم یک نکته‌ای رو می‌‌خوام داخل پرانتز خدمت شما عرض کنم. موضع فیلسوفان و اندیشمندان نسبت به گزاره‌های دینی و ایمانی در سه دسته قابل تقسیمه دسته اول اندیشمندانی هستند که قبل از اینکه مسیر تفکر و تعقل رو در پیش بگیرند برخی از جواب‌ها رو به عنوان پاسخ‌های ایمانی پذیرفته شده و مفروض دارند پس چرا به سراغ استدلال و تعقل می‌‌رند؟ جواب رایج این طوره که می‌‌رن مهندسی معکوس می‌کنند یعنی جواب رو دارند می‌‌رن براش مقدماتی جور بکنند که اون جواب از توش دربیاد، غلط هم نیست این جواب واقعاً خیلی‌هاشون دارن همین کار رو می‌کنن اما نه همشون، بلکه یه کارکرد دیگه‌ای هم هست، این برداشت منه ها با دل و قرص می‌تونید نقدش کنید و بزنید زیرش، به عنوان مثال اگر کسی مثل ملاصدرا رفته و داره در یک سری از باورهای ایمانی تعقل می‌کنه فقط غرضش این نیست که در نقش یک متکلم ساده برهانی بکنه آن چیزی که ایمانی بوده، من اینطور میفهممش که او علاوه بر این می‌‌خواسته رازگشایی بکنه از گزاره‌های ایمانی یعنی یک چیزهایی بلاخره گزاره‌ی ایمانی‌ای مثل متن فلسفی روشن نیست شما وقتی که کتاب‌های آسمانی رو می‌‌خونید انگار که بیشتر میل به شعر داره تا متن تکست بوک فلسفی و پر از رازآلودگی و ابهامه بنابراین برخی از متفکرین این کلیت رو پذیرفته‌اند ولی برای رازگشایی و رمزگشایی به سراغ تعقلات فلسفی می روند این یک گروه. پس گروهی که مومنانه به سراغ تفکر رفتند. دسته‌ی دوم دقیقاً در مقابل این‌ها تعریف می‌شوند یعنی در ضدیت با گزاره‌های ایمانی تفکر می‌کنند تاکید دارن که به نتیجه‌ای برسند که حتماً این نتیجه در تقابل با یک گزاره‌ی ایمانی باشه. ممکنه خیلی‌ها این فهم من رو نپذیرند من هم ادعایی ندارم در این که شناخت دقیقی دارم، به اندازه‌ی اندوخته‌ی خودم، به عنوان همکلاسی شما، دارم کنفرانس تا این روزم رو خدمت‌تون تقدیم می‌کنم. من الان مصداق شهیری که در این گروه سراغ دارم نیچه هس. ممکنه می‌گم بعدها خودم بخونم، شما نظرتون متفاوت باشه و ببینیم که نه اینطور نیست ولی نیچه رودرروی مسیحیت و البته که شاید رودرروی تفکر افلاطونی داره نظام فکری خودش رو معماری می‌کنه، به تعبیر‌هایدگر تفکراتش یه کمی طعم لجاجت هم داره یعنی از قبل دورخیز داره که هر چی تو بگی این مقابل‌شو بگه، تو اگه از پیامبر داری می‌گی این در مقابلش از دجال بگه. اما یک گروه وسیعی از متفکرین و اندیشمندان نه در دسته‌ی اول‌اند نه در دسته‌ی دوم بلکه دسته‌ی سومی رو شامل می‌شن که اینها نظام فکری‌شون رو نه بر مبنای باور ایمانی ساختند نه بر مبنای تقابل و ضدیت با ایمان ساختند بلکه دارن مسیر مستقل اندیشه رو طی می‌کنند، لاقل به ادعای خودشون، و چه بسا در بعضی از نتایج ما اون‌ها رو کاملاً منطبق ببینیم با آن چیزی که در آموزه‌های دینی و ایمانی ازش شنیدیم به جهت اینکه اینها اصراری نداشتند که اون مباحث رو رد بکنند فقط از مسیر دیگری به اون بحث رسیدند. ببینید در تفکر و اندیشه اهمیت چطور به جواب رسیدن مهم‌تر از خود اون گزاره‌ی پایانی هست که ما بهش می‌گیم جواب و اصلاً خود اینکه سوال چیه و جواب چیه، ما اگه به کجا برسیم می‌گیم به پاسخ رسیدیم قابل فکره. می‌‌خوام آرام آرام این پرانتز رو ببندم با این جمع بندی که شوپنهاور از دسته‌ی سومه برخلاف اینکه به درستی مشهوره که شوپنهاور چه بسا اولین فیلسوفی‌ست که به صراحت گفته که نظام فکری و فلسفی من خداباورانه نیست اما ابداً من یکی برداشتم از خوانش متن او این نیست که او در تقابل و عناد با گزاره‌های ایمانی داره فکر می‌کنه به عنوان مثال عرض می‌کنم، با فکت، یعنی تو کتاب می‌تونم بهتون ارجاع بدم و نشونی بدم که شخصیت جناب عیسی برای شوپنهاور بسیار محترمه، دیگه داریم از شوپنهاور حرف می‌‌زنیم دیگه می‌دونیم با کسی تعارف نداره با یکی حال نکنه هرچی دلش بخواد بهش می‌گه، شاهد مثالش هم هگل، فیشته، ولی او محترمانه از عیسی یاد می‌کنه و بعضاً باورهاش رو تصدیق می‌کنه اما تصدیق او از این منظر نیست که او پیامبر منه یا من او رو معصوم و بدون خطا می‌دونم یه جاهایی می‌گه چه بسا عیسی ناآگاهانه این حرف رو درست گفته باشه ولی درسته حرفش؛ متوجهید عرضم چیه؟ عناد نداره. حالا اینجا پرانتز رو می‌بندم و می‌‌رم و به سراغ صفحه‌ی ۱۰۷ کتاب جهان و تاملات فیلسوف.

شوپنهاور نظراتش در باب خودکشی رو با تاخت و تاز سنگین علیه عالمان دینی آغاز می‌کنه؛ وقتی می‌گیم عالمان دینی و مذاهب او منظورش مذاهب موسوی‌ست یعنی باورهایی که منتسبه به رهروان جناب موسی که بعد ادامه پیدا می‌کنه در پیروان مسیحیت و موضع آن‌ها نسبت به خودکشی رو عمیقاً رد می‌کنه. یعنی چی رو رد می‌کنه؟ این که ما با خودکشی به عنوان یک معصیت روبرو بشیم می‌گه آقا چرا می‌گید گناه دارد شما دارید سفسطه می‌کنید تهدید می‌کنید، ساده‌ترین چیز و ابتدایی‌ترین چیزی که به ذهن ما می‌‌آد اینه که ما صاحب اختیار جان و تن خودمون هستیم، خب من خواستم که بمیرم تو چرا برای این عصیان تعریف می‌کنی؟! بعد می‌گه این عصیان سازی از خودکشی یک سری زی‌نفع هم داره بعداً بیمش هم نمی‌دی از ارث هم محرومش می‌کنی یه تصمیماتی می‌گیری که خلاصه اون فتاوا این ور تنور یه عده ای رو هم گرم کرده. بعد یه شاخصی می‌گه اتفاقاً شاخص جالبی هم هست می‌گه برید به سراغ تجربه‌ی زیسته‌ی خودتون وقتی خبر خودکشی کسی که شما می‌شناختید یا باهاش نسبتی داشتید به گوش‌تون می‌‌رسه چه احساسی در شما شکل می‌گیره؟ آیا آنچنانی که خبردار می‌شید از جرم کسی نسبت به او احساس اشمئزاز و بیزاری دارید یا بالعکس مثل وقتی که با یک قربانی روبرو شدید احساس ترحم پیدا می‌کنید؟ بعد خودش می‌گه ما احساس ترحم پیدا می‌کنیم، همین که احساس ترحم پیدا می‌کنیم یعنی ما در سرشت خودمون خودکشی رو معصیت ندیدیم بلکه یک باختگی و قربان شدگی قلمداد کردیم. قرائنی می‌‌آره می‌گه در بسیاری از اندیشه‌های شرقی و غربی، وقتی که غربی می‌گیم یعنی یونان باستان، این ذکر شده که زندگی به هر قیمتی ارزشمند نیست و از یک جایی به بعد ما زندگی رو به بهانه‌ی از دست دادن شرافت نمی‌پذیریم یعنی یک مرزی برای خودمون در نظر می‌گیریم می‌گیم دیگه از اینجا به بعد زندگی رو نمی‌‌خواهم اگر قراره به این بها باشه و مواردی رو در ارتباط با خودکشی می‌گه که قابل خوندنه اما من می‌‌خوام در برداشت از این کتاب به همین حد بسنده کنم و بروم به سراغ اثر اصلی آرتور شوپنهاور یعنی کتاب جهان همچون اراده و تصور. چون لب مطلب اونجا اومده و شوپنهاور رو می‌شه جزء فیلسوفان تک منبعی دونست، انگار همه‌ی آثاری که در زندگیش نوشته شرح همونی‌ست که در ۳۰ سالگی نوشته. پس بریم به سراغ متن اصلی و ببینیم اونجا برای ما چه گفته.

فلسفه و اندیشه‌ی آرتور شوپنهاور رو نمی‌شود فهمید مگر اینکه کلمه‌ی اراده رو بفهمیم، اراده از زبان او، این کلمه‌ی کلیدی یا keyword اندیشه‌ی شوپنهاوره سخت هم هست فهم این کلمه به جهت اینکه معنایی که او از اراده مدنظر داره دقیقاً منطبق با معنای محاوره‌ی عرفی ما نیست .در ارتباط با خودکشی هم همین اتفاق برقراره که ما نمی‌تونیم خودکشی از نگاه شوپنهاور رو بفهمیم مگر اینکه اراده رو از زبان او بدانیم. برای درک اراده از نگاه او هم باید به کل این کتاب اشراف پیدا کنیم. برای اینکه ذهنمون کمی گرم بشه و نزدیک بشیم به تفکر او من از صفحه‌ی ۳۷۰ کتاب شروع می‌کنم بند ۶۸ می‌شه جلد اول دفتر چهارم. او می‌گه اگر بخوام یه چشمه بهتون بگم که تمام فضیلت‌های اخلاقی داره از اون چشمه می‌جوشه نام اون چشمه چیست؟ انکار اراده‌ی زندگی. عجبا! پس همه‌ی اخلاق به چی گره خورد؟ به اینکه ما انکار کنیم اراده‌ی زندگی رو، خب این که از دلش تایید خودکشی در می‌‌آد کسی که خودکشی کرده هم زندگی رو نخواسته دیگه اما نه وقتی ادامه بدیم می‌فهمیم که شوپنهاور چیز دیگری داره می‌گه. او وقتی داره از اراده صحبت می‌کنه مدنظرش اینه که می‌گه اگر کسی در مقوله‌ی فردیت تعمق کنه و به کنه فردیت برسه اون وقت درمی‌یابد که این فردیت در یک کل معنا پیدا می‌کنه یعنی ما فرد هستیم اما در یک کل که خود اون کل اراده است. موقعی که داره از انکار اراده صحبت می‌کنه در واقع از اراده‌ی به نفع فرد داره صحبت می‌کنه می‌گه تو اراده‌ی خودت رو انکار بکن به این منزله که خودخواهی خودت رو انکار کن و جالب اینه که در تصدیق این ادعای خودش می‌‌ره به سراغ اندیشه‌ی عارفانه. خیلی با احترام اکهارت رو استناد می‌کنه بهش ازش نقل قول می‌کنه، عارف و شاعرآلمانیه که او خودش متاثر از تعالیم مسیحه و می‌گه منظور من همان از خودگذشتگی‌ست که مسیح اشاره می‌کنه. در ادامه می‌‌آد به بودا استناد می‌کنه و می‌گه راه رسیدن به بصیرت انکار مدام اراده به معنای این اراده‌ی فردی‌ست یعنی به معنای خودخواهی و من طلبی. پس اونجایی که داره از انکار اراده‌ی زندگی صحبت می‌کنه غرضش چیه؟ از انکار اون اراده‌ای که در نهایت می‌‌خواد منفعت من رو حاصل بکنه به عنوان یک جزء. بعد جالبه شوپنهاوری که اینقدر ما ازش زبان قلدر، تیز و برنده دیدیم یکباره اینجا انقدر خاضع و محترمانه نسبت به رویکردهای عرفانی اعلام موضع می‌کنه. اینا رو ببینید از رو می‌‌خونم براتون دیگه اینا برداشت‌های من نیست، ببینید صفحه‌ی ۳۷۴ دو سه خط آخرش رو براتون بخونم، می‌گه این زندگی رشک‌برانگیز بسیاری از قدیسان و انفاس بزرگ در میان مسیحیان و حتی بیشتر در میان هندوان و بوداییان و نیز در میان مومنان به دیگر مذاهب بوده است هرچند اعتقاداتی که در قوه‌ی تعقل ایشان نقش بسته متفاوت باشد معرفت درونی، -این کلمات خیلی کلمات مهمیه!- معرفت درونی مستقیم و شهودی که هر گونه فضیلت و پاکدامنی از آن برمی‌‌آید. ببینید یعنی نه تنها انکار و توبیخ نسبت به معرفت شهودی و تجربه‌ی فردی نداره بلکه اونو مبدا فضیلت و پاکدامنی می‌دونه‌. یه جا جلوتر هست همین چند خط جلوتر صفحه‌ی ۳۷۵ رفتم، می‌گه هر انسانی به شکل شهودی یا انضمامی حقیقتاً از تمام حقایق فلسفی آگاه است اما آوردن آنها به شناخت انتزاعی و تامل کار فیلسوف است که نه باید و نه می‌تواند کاری بیش از این انجام دهد. خیلی حیرت‌انگیز نیست؟! من کلی دور و بر این متن برای خودم با ذوق یادداشت نوشتم که اون نمی‌گه معرفت همش از طریق فلسفه حاصل می‌شه اون می‌گه فقط برای آوردن اون شناختی که حقیقتاً از جای دیگری می‌شه بهش رسید، به سطح انتزاع، می‌شه به فلسفه پناه آورد و بیشتر از این کاری برنمی‌‌آد از فیلسوف. من چون خیلی ذوق دارم برای گفتن این قسمت‌ها اگر راجبش حرف نزنم موضوع این جرعه به حاشیه می‌‌ره به همین جهت چند صفحه رو رد می‌کنم تو صفحه‌ی ۳۸۱ یکسری یادداشت نوشتم در حاشیه، پاراگراف دوم، می‌شه سطر ۹ و ۱۰ و اینا، می‌گه در مقابل کسی که در او انکار اراده‌ی زندگی سربرآورده حالش هرچند هنگامی ‌که از بیرون نگریسته شود افسرده و فلاکت‌بار و با محرومیت فراوان باشد سرشار از شادی درونی و آرامش آسمانی حقیقی‌ست. یعنی می‌گه تو اگر انکار اراده‌ی زندگی بکنی ممکنه از بیرون بهت بگن افسرده‌ای ولی این تو شاباده از بیرون خرابه دیده می‌شه، این به آرامش درونی رسیده، در چه راهی؟ از انکار اراده‌ی زندگی. پس من همه‌ی این توضیحاتی که دارم به شما می‌دم برای اینه که بگم ببینید منظورش از انکار اراده‌ی زندگی چیه، ما باید اول بفهمیم او به چی می‌گه انکار اراده‌ی زندگی که بعد بدانیم چرا خودکشی رو انکار اراده‌ی زندگی نمی‌دونه. برای رسیدن به این انکار اراده‌ی درونی هم یک راهکار‌هایی رو بحث می‌کنه که خیلی مفصله ما اصلاً برای اینکه بفهمیم شوپنهاور چه کارکردی برای رنج قائل هست باید ساعت‌ها روزها هفته‌ها و ماه‌ها بحث کنیم، او اصلاً رنج رو در راستای انکار اراده‌ی زندگی می‌دونه اینکه در فلسفه‌ی شوپنهاور رنج بسیار پررنگه این به معنای نکبت باری زندگی نیست او می‌گه این رنج در خدمت اینه که ما رو به انکار اراده‌ی زندگی برسونه. بسیاری از فهم‌هایی که ما امروزه از شوپنهاور می‌شنویم و می‌‌خوانیم از زبان کسانی‌ست که شوپنهاور رو به روایت قصه‌گوها شناخته اند بدون اینکه به متون اصلی او ارجاع دهند به همین خاطر من سطر به سطر رو دارم بهتون نشانی می‌دم از رو می‌‌خونم، پس تقریباً الان برای ما روشنه که وقتی او داره از انکار اراده‌ی زندگی صحبت می‌کنه غرضش چیه. با این مقدمه وارد می‌شم دربند ۶۹ام که اساساً در مورد خودکشیه یعنی از خودکشی آغاز به صحبت می‌کنه. او می‌گه همه‌ی اینها رو من گفتم در مورد انکار اراده‌ی زندگی ولی خودکشی انکار اراده‌ی زندگی که نیست هیچ، بلکه مشخصاً خود اراده‌ی زندگیه. عه !چرا؟ می‌گه کسی که اراده‌ی زندگی داره به دنبال چیه؟ به دنبال لذت طلبیه، به دنبال طمع فردیه، به دنبال خود خواهیه، وقتی ما از انکار اراده‌ی زندگی صحبت می‌کنیم گشودگی به سمت رنجه، تاب‌آوری در برابر تقدیره، حالا شما بگید کسی که انتخابش خودکشی بوده آیا گشوده‌ی به سمت رنج بوده یا اتفاقاً می‌خواسته بگه که وایسا دنیا من می‌‌خوام پیاده شم من اراده‌ی به زندگی دارم من تحمل رنج رو ندارم بلکه اتفاقاً می‌‌خوام در برابر اون اراده‌ی کل قیام کنم و اراده‌ی خودم رو جایگزین کنم. شوپنهاور یه مثال خیلی باحالی داره می‌گه اون کسی که در برابر اون اراده‌ی کل طغیان می‌کنه و یکباره می‌‌خواد این بساط رنج رو جمع کنه مثل مریضی‌ست که وسط جراحی درست اونجایی که تقدیر تیغ بر بدنش گذاشته بلند می‌شه می‌گه من دیگه می‌‌خوام برم من نمی‌‌خوام تو منو جراحی کنی. بنابراین خودکشی از نگاه او نه تنها گشودگی در برابر رنج نیست بلکه ما می‌تونیم بگیم که از اقسام لذت طلبی‌ست چون ما می‌دونیم لذت در نگاه شوپنهاور مفهوم سلبی داره، او به رفع رنج می‌گه لذت، اونجایی که درد رنج رو از خودت می‌بری به لذت می‌‌رسی حالا رنج گرسنگیه، رنج نیاز جنسیه، رنج مواجهه با مرگه، هر کدوم از این‌هایی که از دوشت برداشته می‌شه نقطه‌ی مقابلش می‌شه لذت. پس کسی که می‌‌ره خودکشی می‌کنه اتفاقاً انکار اراده‌ی زندگی که نداره هیچ بلکه دقیقاً می‌‌خواد اراده‌ی فردیت خودش رو حاکم بکنه بر اراده‌ی کل.

اگر بخوام صحبت رو جمع بندی بکنم باز با تکرار این جمله که حرف مفصل‌تر از اینهاست ما اینجا داریم مزه می‌کنیم فقط مطلب رو، شوپنهاور می‌گه فضیلت اخلاقی در انکار اراده‌ی زندگی‌ست و این انکار اراده‌ی زندگی یعنی در مقابلش صبر بر اراده‌ی کله چون او دو توصیف از جهان داره جهان همچون تصور و جهان همچون اراده و می‌گه ما وقتی به جهان همچون اراده برسیم خودمون رو نسبت به اون اراده رها شده و پذیرا می‌دونیم وقتی رها شده و پذیرا بدونی دیگه اراده‌ی فردی خودت رو انکار می‌کنی، واسپرده و نهاده شده به دست اون اراده‌ی کل هستی. کسی که خودکشی می‌کنه داره برمی‌گرده این مسیر رو یعنی می‌‌خواد اراده رو به سمت خودش بکشه، خودش رو حاکم کنه بر اراده‌ی کل بنابراین او با خودکشی مخالفه و اون رو خلاف فضیلت اخلاقی می‌دونه و خلاف تاب‌آوری انسان و گشودگی او نسبت به رنج می‌دونه اما مسیری که دارد به این گزاره می‌‌رسه به بیان خودش مسیر عالمان دینی نیست بلکه می‌گه من در نظام فلسفی خودم به همچنین خروجی و تفکری رسیدم و در پایان بند شصت و نهم که می‌شه صفحه‌ی ۳۹۲ کتاب یک جمله‌ی قابل تأمل داره: اما سرشت بشر را اعماق و پوشیدگی‌ها و پیچیدگی‌هایی‌ست که تنویر و روشن کردن‌شان با بزرگترین دشواری‌ها روبروست. بنابراین او مدعی این نیست که من همه‌ی چیزها در این حوزه رو گفتم می‌گه خیلی دشواری‌ها روبه‌روعه اما من در نظام فلسفیم به این میزان رسیدم. پس در نظام فکری شوپنهاور ایستادگی تا جایی که به مرگ منتهی شود به منزله‌ی خودکشی نیست بلکه اتفاقاً او ایستادگی بر مدار اخلاق رو در راستای اون اراده‌ی کل می‌دونه و بنابراین از اقسام خودکشی نمیارتش و اینجا براش مثال‌هایی آورده، اما اینکه فرد از سر راحت طلبی به سمت خودکشی بره رو می‌گه این به معنای بی‌طاقتی تو در تجربه‌ی زندگیه چون تجربه‌ی زندگی یعنی وانهادگی در اختیار اون اراده‌ی کل.

موضوع دشوار بود سنگین بود من دلم نیومد که شما رو به کتاب اصلی ارجاع ندم این گرفتاری اخیر منه توی جرعه‌های می ‌که نمی‌تونم به کتاب در باب حکمت زندگی اکتفا کنم ولی امیدوارم که کوشش نارس من یه طعمی از اندیشه‌ی شوپنهاور رو به شما رسونده باشه و به امید هم‌سفری و هم‌صحبتی در جرعه‌‌های بعد. [/restrict]